I OZ 735/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

H. P. złożył skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2013 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. H. P. na urzędowym formularzu PPF złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata/radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 149/14 oddalił zażalenie H. P. na to postanowienie. Powodem odmowy uwzględnienia wniosku było niewykazanie przez skarżącego rzeczywistych możliwości płatniczych, które przejawiło się przede wszystkim w nieudokumentowaniu przez niego deklarowanej wielkości zadłużenia oraz miesięcznych obciążeń związanych z jego spłatą, a także w nieusunięciu wątpliwości, jakie nasuwała konfrontacja wielkości podawanego przez stronę dochodu z wielkością miesięcznych obciążeń budżetu domowego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2014 r., wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 30 października 2013r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13, na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., odrzucił skargę H. P. z powodu nieuiszczenia wpisu. Po doręczeniu skarżącemu odpisu wskazanego wyżej postanowienia z dnia 10 kwietnia 2014 r., H. P. wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ponieważ nowo złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, podobnie jak zawarte w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, było niewystarczające do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a ponadto nasuwało wątpliwości co zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, pismem z dnia 30 maja 2014 r. wezwano H. P. do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan majątkowy i dochody. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. skarżący nadesłał złożone już do akt sprawy: 1) kopię zaświadczenia Burmistrza Gminy B. z dnia 13 maja 2013 r., potwierdzającego fakt wydzierżawiania nieruchomości rolnej, 2) kopię własnego oświadczenia z dnia 25 kwietnia 2013 r., w którym podał, że pożyczkę zaciągnął po powodzi w lipcu 1997r., z renty w wysokości 1.745,42 zł spłaca po 1.500 zł bez prowizji i procentów, a także 3) kopię oświadczenia z dnia 20 maja 2013 r., w którym wskazał, że pożyczkę otrzymał od prywatnej osoby, zobowiązując się do zatrzymania do wiadomości wszystkich danych osobowych pożyczkodawcy. Podał ponadto, że wydzierżawił nieruchomość rolną i utrzymuje się z renty, 4) kopie terminarza spłaty, dowodu wpłaty i zestawienia operacji na rachunku bankowym, z których wynika, że spłaca on raty kredytu w kwotach po 166,67 zł miesięcznie na rachunek Banku Gospodarki Żywnościowej S.A., 5) kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia 25 lutego 2013 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej oraz wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że podana w oświadczeniu z dnia 14 listopada 2013 r. wysokość renty jest wielkością netto, 6) kopię decyzji Burmistrza Gminy B. z dnia [...] września 2011 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie oraz kopię potwierdzenia wypłaty tego zasiłku w maju bieżącego roku, 7) kopię kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w kwietniu bieżącego roku przez pracownika socjalnego. W kwestionariuszu podano w szczególności aktualną łączną wysokość dochodu wg art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 2013, poz. 182 ) – wpisano 2.739,50 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodu z mieszkania i nieruchomości, ponieważ nie ma zgody pozostałych właścicieli na wynajem. Podał, że nie ma faktur i rachunków za energię elektryczną i gaz, ponieważ nie jest podłączony, opał ma własny, dokupuje gaz w butli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że skarżący po raz kolejny już wykonał nałożone nań zobowiązanie tylko częściowo, składając niepełne oświadczenie i nie przedstawiając wszystkich niezbędnych dokumentów. Skarżący nie tylko nie udokumentował wielkości deklarowanego "prywatnego zadłużenia" i wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu. Nie wskazał również wysokości wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ani ich nie udokumentował. W ocenie Sądu takie postępowanie wnioskodawcy z pewnością nie pozwala na ustalenie rzeczywistej relacji wysokości osiąganych przez niego dochodów do wielkości niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego. Na powyższe postanowienie H. P. złożył zażalenie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Sądu skarżący podał, że warzywa otrzymuje za darmo, do zażalenia dołączył kserokopie paragonów zakupów artykułów żywnościowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, z tego względu przesłanki jego udzielenia winny być interpretowane w sposób ścisły. Dofinansowanie strony postępowania z budżetu państwa następować powinno wyłącznie w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić szczegółowo okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie w kolejnym już wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostało w sposób przekonujący wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku H. P. Jak słusznie podniósł Sąd I instancji, skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 30 maja 2014 r. złożył niepełne oświadczenie i nie przedstawił wszystkich niezbędnych dokumentów, które pozwoliłyby ocenić rzeczywistą relację między osiąganymi przez skarżącego dochodami a wydatkami gospodarstwa domowego. Również w zażaleniu nie wykazano takich okoliczności. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji