I OZ 639/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 311/23 w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 26 października 2022 r., nr SKO.PS.4040.1286.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Decyzją z 26 października 2022 r. nr SKO.PS.4040.1286.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po rozpoznaniu odwołania A.P. (dalej "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania z 28 lipca 2022r. nr PCŚ-XI.460.33555.2018.131346 w sprawie uchylenia decyzji z 22 października 2018 r. przyznającej świadczenie wychowawcze na rzecz J.P. w okresie od 1 lutego 2019 r. do 30 września 2019 r. W okresie biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi na tę decyzję, skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SPP/Po 134/22 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, w pozostałym zakresie umorzono postępowanie z uwagi na przedmiot sporu, który jest objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych. Pismem z 24 lutego 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu poinformowała Sąd, że w niniejszej sprawie pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej wyznaczono r.pr. G.T. W dniu 12 kwietnia 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na powołaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 311/23 odrzucił skargę z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu. Pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 4 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OZ 315/23 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nadmienił, że jak wynika z akt, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi został w niniejszej sprawie złożony w przedmiotowym zażaleniu. Podkreślono przy tym, że co do zasady jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu uchybienia terminowi do jej złożenia oraz złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wzajemnie się wykluczają. Wnosząc zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi strona stoi bowiem na stanowisku, że złożyła skargę w terminie, zaś składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, przyznaje, że skarga została wniesiona po terminie. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik wskazał na stan epidemiczny i brak możliwości wcześniejszego zapoznania się z dokumentacją sprawy umożliwiającą złożenie skargi. Pełnomocnik skarżącej powołał się przy tym na utrudnienia związane z dostępem do akt sprawy i brakiem możliwości odpowiednio wczesnego zapoznania się z przedmiotem sprawy w warunkach wciąż trwających ograniczeń epidemicznych i utrudnień związanych z dostępem do akt sprawy i także choćby w związku z niekorzystnym, ale całkowicie niezależnym od zainteresowanych niekorzystnym upływem czasu na doręczenie przesyłek pocztowych z sądu do okręgowej izby radców prawnych, następnie z izby do wyznaczonego pełnomocnika, który z kolei musi mieć czas na nawiązanie dialogu z nieznaną mu przecież wcześniej osobą wnoszącą skargę. Na czas doręczenia pism poleconych strony nie mają wpływu, a skuteczność ich uprawnień w toku postępowania przed sądem administracyjnym nie jest i nie może być uzależniona od niezawinionych czynników. Pełnomocnik wskazał ponadto, iż ustalenie bezskuteczności czynności procesowych skutkujące odrzuceniem skargi nie może skutecznie być uzależnione od tempa pracy referendarza sądowego i pozostałych, późniejszych terminarzy pracy urzędu pocztowego jako całkowicie nie zależnych od skarżącej. Ponadto jako bezzasadne należało uznać nadanie przez pełnomocnika pism zgodnych z wymogami formalnymi ale nie istotnych merytorycznie celem dalszego i prostowania i uzupełniania jedynie w celu zachowania terminu przed zapoznaniem się ze stanowiskiem strony, do której nie zdołał z przyczyn obiektywnych dotrzeć w terminie 30 dni od doręczenia stronie odpisu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 7 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 31123 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że z treści postanowienia o przyznaniu skarżącej prawa pomocy wynika, że prawo pomocy przyznano przed wszczęciem postępowania sądowego, a więc przed faktycznym złożeniem skargi. Profesjonalny pełnomocnik wyznaczony do reprezentowania skarżącej na podstawie postanowienia o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, wniósł skargę w dniu 12 kwietnia 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Sąd przyjął, że najpóźniej w tym dniu ustala przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi. Pełnomocnik dnia 12 kwietnia 2023 r. miał możliwość złożenia skargi, zatem najpóźniej od tego dnia rozpoczął się bieg terminu z art. 87 § 1 P.p.s.a. Termin ten należy liczyć od czasu ustania przyczyny, a nie od daty, w której strona dowiedziała się o uchybieniu terminu. Na marginesie Sąd zauważył, że nawet przyjęcie, iż termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu zaczął bieg od momentu uświadomienia sobie przez stronę, że termin do złożenia skargi został uchybiony, nie może zmienić oceny w niniejszej sprawie. Fachowy pełnomocnik odebrał bowiem w dniu 23 lutego 2023 r. zawiadomienie o wyznaczeniu go wraz z postanowieniem z 17 stycznia 2023 r. o przyznaniu prawa pomocy. Z treści postanowienia wynikało expressis verbis, że skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy przed wniesieniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 26 października 2022 r. Nadając skargę w urzędzie pocztowym w dniu 12 kwietnia 2023 r., pełnomocnik w żaden sposób nie mógł zatem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że trzydziestodniowy termin do złożenia skargi na decyzję z 26 października 2022 r. jeszcze nie upłynął. Z tych przyczyn Sąd I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi złożony w dniu 20 czerwca 2023 r. był spóźniony. Zażalenie na powyższe zażalenie złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu zarzucając: 1. nietrafną interpretację art. 53 i art. 54 w zw. z art. 177 P.p.s.a. w zakresie w jakim nie uzależnia ona skuteczności upływu terminu do złożenia skargi od czynników niezależnych od skarżącej; 2. nietrafną interpretację art. 53 w zw. z art. 243 P.p.s.a. w zakresie w jakim nie uznaje za właściwe uznać wznowienia biegu terminu do wniesienia skargi po dniu doręczenia zainteresowanym informacji o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie wniesiono o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowej skargi jako złożonej po ustawowym terminie 30 dni od dnia jej doręczenia skarżącej. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nietrafne są ustalenia Sądu I instancji zakazujące skarżącej pozostawanie w zaufaniu do organu i Sądu oraz cierpliwe oczekiwanie na rozstrzygnięcie w zakresie objętym skutecznie złożonym wnioskiem. Skarżąca zauważyła, że dopiero w przypadku oddalenia takiego wniosku miałaby możliwość zapoznać się z zaskarżoną interpretacją co czyniłoby w praktyce prawo pomocy instytucją martwą, gdyż rola pełnomocnika w zamyśle ustawodawcy nie miała ograniczać się do rytualnego informowania każdorazowego skarżącego o upływie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie z innych względów niż podniesiono w zażaleniu. Zgodnie z art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§ 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Wedle natomiast art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Biorąc pod uwagę powyższe, za nietrafne należy uznać przyjęte przez Sąd I instancji stanowisko o spóźnionym wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi. Zwrócić bowiem należy uwagę, że z akt sprawy bezsprzecznie wynika, iż postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 czerwca 2023 r. o odrzuceniu skargi skarżącej zostało doręczone do rąk pełnomocnika w dniu 13 czerwca 2023 r. (k. 55 akt sądowych). Uznać zatem należy, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu 20 czerwca 2023 r. Z akt sprawy wynika, że wraz z zażaleniem pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Pismo to zostało nadane do Sądu w dniu 20 czerwca 2023 r. (k. 67 akt sądowych). Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiotowy wniosek został złożony w terminie. Istotnym w sprawie jest, że wobec oddalenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi i przesądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii uchybienia terminu wyznaczonego stronie na złożenie skargi - oczywistą powinna być potrzeba rozpoznania złożonego wniosku o przywrócenie terminu. Tymczasem Sąd I instancji, posługując się formalistyczną konstrukcją, odrzucił przedmiotowy wniosek wskazując, że skoro pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 12 kwietnia 2023 r. skargę to w tym dniu winien był również złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Nieuwzględnienie zażalenia na odrzucenie skargi sprawia, że aktualny staje się interes strony w złożeniu wniosku o przywrócenie terminu, o ile nie złożyła go wcześniej. Wobec powyższego należało przyjąć, że jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, nie powinno prowadzić do odrzucenia tego wniosku na podstawie art. 88 P.p.s.a., jako spóźnionego. W takim przypadku wniosek o przywrócenie terminu podlega rozpoznaniu po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej, co w niniejszej sprawie nastąpiło na mocy orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2023 r. Końcowo należy podnieść, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, niezrozumiałym jest z jakich przyczyn Sąd I instancji odrzucając złożony przez skarżącą wniosek, w uzasadnieniu wydanego postanowienia odniósł się do jego merytorycznych kwestii. Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.