I OZ 602/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 25 lutego 2015 r., sygn. akt III SAB/Lu 54/14 o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. M. H. działając poprzez pełnomocnika – J. H. (mąż skarżącej) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. Sąd odrzucił skargę. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. sąd umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że stało się ono bezprzedmiotowe na skutek śmierci skarżącej w dniu 10 listopada 2014 r. Na postanowienie nie wniesiono zażalenia. Pismem z dnia 10 listopada 2014 r. J. H., działając jako pełnomocnik skarżącej M. H., wystąpił o wyłączenie od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w tej sprawie przez referendarzy sądowych. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. sąd umorzył postępowanie w sprawie wniosku. W terminie otwartym J. H. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 21 stycznia 2015 r. o umorzeniu postępowania. W piśmie zawarto wniosek o "zwolnienie skarżącego od opłaty od niniejszego zażalenia". Postanowieniem z 25 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniosek J. H. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że o prawo pomocy może ubiegać się wyłącznie strona postępowania. Żądający przyznania prawa pomocy J. H. nie jest stroną postępowania, nawet w szerszym rozumieniu wskazanym w art. 12 p.p.s.a. Osoba, która nie jest stroną postępowania nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Merytoryczne rozpatrywanie jej wniosku w tym zakresie jest niemożliwe, wniosek zatem należy uznać za niedopuszczalny i odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że J. H. działał od początku sprawy jako pełnomocnik skarżącej – swojej żony M. H.. W jej imieniu wniósł skargę. Sytuacja zmieniła się istotnie w wyniku śmierci skarżącej – w dniu 10 listopada 2014 r. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 43 p.p.s.a. w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania. W związku ze śmiercią mocodawczyni – skarżącej M. H., pełnomocnictwo J. H. wygasło, a dalsze jego możliwości działania w sprawie ustały. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w piśmie z dnia 6 lutego 2015 r. J. H. nie działał już jako pełnomocnik M. H., bowiem pełnomocnictwo wygasło. Należy zatem przyjąć, że działał w imieniu własnym. Zażalenie na postanowienie z 25 lutego 2015 r. wniósł J. H. Podkreślił, że mimo faktu zgonu skarżącej, sąd wciąż prowadzi postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Nie sposób było bowiem przyjąć, że J. H. działał w imieniu skarżącej, ponieważ w myśl art. 43 p.p.s.a. pełnomocnictwo wygasło. Należało więc potraktować wniosek jako złożony przez J. H. we własnym imieniu. Wniosek ten nie mógł zostać rozpoznany, ponieważ J. H. nie jest stroną postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że śmierć skarżącej nie powoduje automatycznego zaprzestania jakichkolwiek czynności przez sąd. Sąd ma obowiązek odnieść się do złożonych w toku postępowania wniosków – choćby przez ich odrzucenie. Kwestia, czy postępowanie ze skargi M. H. powinno zostać zawieszone lub umorzone nie może podlegać ocenie przez Naczelny Sąd Administracyjny na niniejszym etapie sprawy. Należy przy tym zauważyć, że wnoszenie kolejnych pism przez J. H. nie sprzyja zakończeniu postępowania przez sąd. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.