I OZ 413/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 152/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. Ł. na bezczynność Rektora Uniwersytetu W. w przedmiocie rozpatrzenia skargi na postępowanie kanclerza uczelni postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. odrzucił skargę M. Ł. na bezczynność Rektora Uniwersytetu W. w przedmiocie rozpatrzenia skargi na postępowanie kanclerza uczelni. Wnioskiem z dnia 13 października 2014 r., skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podał, że jest osobą długotrwale bezrobotną, bez zasiłku, w podeszłym wieku i schorowaną. Stwierdził, że utrzymuje się z "pomocy charytatywnej", której wysokość określił na "ok. [...] zł na miesiąc". Wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Na skutek skierowanego do wnioskodawcy wezwania do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, M. Ł. w piśmie z dnia 15 grudnia 2014 r., wniósł o uchylenie zarządzenia o wezwaniu go do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, gdyż jest ono "nadmierne". Wnioskodawca stwierdził, że wypełnił formularz zgodnie z wymaganiami, a żądanie dodatkowych informacji było, jego zdaniem, niesprawiedliwe. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2014 r., którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, M. Ł. stwierdził, że złożył na urzędowym formularzu właściwy wniosek. Do sprzeciwu dołączył zaświadczenie z Urzędu Pracy [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., z którego wynikało, że jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia [...] stycznia 2008 r. i nie posiada prawa do zasiłku. W piśmie z dnia 11 lutego 2015 r. ponownie wezwano skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, tj.: - zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta); - wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; - zaświadczenia instytucji charytatywnej lub osoby, która udziela mu pomocy potwierdzającego, że otrzymuje on od niej pomoc charytatywną oraz wskazującego, jaka jest to pomoc; - do złożenia oświadczenia, gdzie aktualnie mieszka (w domu, czy w mieszkaniu) oraz jaki posiada tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu; - do złożenia oświadczenia wskazującego poszczególne źródła koniecznych wydatków gospodarstwa domowego (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, opał, leki) oraz miesięczną (lub średniomiesięczną) wysokość wydatków z każdego ze źródeł. Skarżący w odpowiedzi na ww. wezwanie z dnia 5 marca 2015 r. wskazał, że pomoc charytatywną otrzymuje z różnych źródeł. Podał, że żona i córki mieszkają w Anglii. Stwierdził, że "żadnymi opłatami się nie interesuje". Do pisma wnioskujący dołączył kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. w przedmiocie zażalenia na postanowienie prokuratora w sprawie umorzenia dochodzenia przeciwko A. Ł. o przestępstwo z art. 206 § 1 Kodeksu karnego; umowy najmu z dnia [...] kwietnia 1981 r., zawartej na podstawie przydziału mieszkania z dnia [...] kwietnia 1981 r. pomiędzy Uniwersytetem W. a A. Ł.; wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. oddalającego powództwo A. Ł. i M. Ł. przeciwko Uniwersytetowi W. o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia przez wynajmującego ww. umowy najmu. Odmawiając postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r. przyznania M. Ł. prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jego wniosku. Wnioskodawca – pomimo ciążącego na nim obowiązku – nie przedstawił jednak danych uzasadniających rozpoznanie wniosku zgodnie z jego żądaniem, a przy tym nie udzielił dostatecznej odpowiedzi na wezwania o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych w nim zawartych. Nie złożył w szczególności wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej jego i członków jego rodziny i źródeł utrzymania. W związku z tym należało – zdaniem Sądu - uznać, że nie wykazał, aby wystąpiły przesłanki uzasadniające wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. Sąd Wojewódzki podkreślił przy tym, że odpowiedź udzielona przez skarżącego w piśmie z dnia 5 marca 2015 r. nie stanowiła prawidłowego wykonania nałożonego na niego obowiązku. W sytuacji zaś, gdy z oświadczenia złożonego przez niego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, a z zaświadczenia urzędu pracy wynika, że nie otrzymuje on zasiłku dla bezrobotnych, Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie mógł poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony, które nie pozwalały na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej, a przy tym budziły wątpliwości. Sąd Wojewódzki podkreślił, że skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z wymaganych zaświadczeń, nie ustosunkował się do wezwania w przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych, a zobowiązanie do wykazania źródeł i wielkości wydatków gospodarstwa domowego skwitował twierdzeniem, że nie interesuje się żadnymi opłatami. M. Ł. ponadto zakwestionował wezwanie wystosowane do niego na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, a następnie, odpowiadając na ponowione wezwanie do uzupełnienia wniosku, nadesłał lakoniczne oświadczenie i kserokopie dokumentów, które nie pozwalały na ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. M. Ł., w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionował jego prawidłowość. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie M. Ł. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało zatem Sąd do wezwania go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący, mimo dwukrotnego wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej w zakresie odnoszącym się do uzyskiwanego przez niego dochodu i ponoszonych kosztów utrzymania nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przedstawiając jedynie dokumenty i dane nie pozwalające na dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. Należy zatem uznać, że nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji postanowienia.