I OZ 596/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.B. i E.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 1435/19 o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania sądowego w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 7 maja 2019 r. nr KR III R 15/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 25 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1435/19, odmówił podjęcia zawieszonego postępowania sądowego w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw nieruchomości warszawskich z dnia 7 maja 2019 r., nr KR III R 15/18, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie zostało zawieszone na mocy postanowienia z dnia 21 lipca 2021 r. z uwagi na śmierć skarżącej B.S., która wniosła skargę na tę samą decyzję, zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Wa 1504/19 (obecnie I SA/Wa 2489/24). Ze złożonego przez uczestników postępowania W.B. i E.B. pisma z dnia 28 maja 2025 r., zawierającego wniosek o podjęcie postępowania, wynika że toczące się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, pod sygn. akt I Ns 122/2, postępowanie spadkowe po zmarłej B.S. nie zostało dotychczas zakończone. Co więcej, jak ustalił Sąd I instancji, postępowanie te jest obecnie zawieszone z uwagi na śmierć jednego z uczestników. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że przyczyna zawieszenia postępowania trwa nadal. Powodem zawieszenia postępowania sądowego była konieczność ustalenia następców prawnych zmarłej B.S.. Wskazano, że następstwo prawne powinno być wykazane stosownym dokumentem, a w przypadku śmierci osoby fizycznej powinno to być prawomocne postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia (o ile spadkobiercy są znani). Sąd I instancji wskazał, że wskazani wyżej uczestnicy nie przedstawili dotychczas ww. dokumentów, tym bardziej dotyczących osób wymienionych w pkt 1 lit a-o pisma z dnia 28 maja 2025 r., które zostały zgłoszone jako następcy prawni po B.S.. Stwierdzono zatem, że nie sposób uznać w chwili obecnej tych osób za następców prawnych zmarłej. Zaznaczono, że dopiero przedłożenie prawomocnego postanowienia właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłej umożliwi zawiadomienie jej następców prawnych o toczącym się postępowaniu i zapewnienie im udziału w sprawie. Przyjęcie odmiennego poglądu doprowadziłoby do sytuacji, w której sąd administracyjny zastąpiłby sąd powszechny (lub notariusza) w ustaleniu praw do spadku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli W.B. i E.B. zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 128 § 1 pkt 1 w zw. z art. 124 § 1 pkt 1 i art. 130 § 1 pkt 3 P.p.s.a w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja", przez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem przez Sąd I instancji, że dla możliwości podjęcia postępowania sądowoadministracyjnego, zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., konieczne jest wykazanie, stosownym dokumentem (tj. w przypadku śmierci osoby fizycznej – prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia), następstwa prawnego po tej osobie; w przeciwnym wypadku nie ustaje przyczyna zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w tym przepisie, podczas gdy z art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że obowiązek podjęcia z urzędu postępowania sądowoadministracyjnego, zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., powstaje po stronie sądu administracyjnego od dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo zarządcy sukcesyjnego w sprawach wynikających z prowadzenia jego przedsiębiorstwa, albo ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku, a zatem art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ani żaden inny przepis procedury sądowoadministracyjnej, nie przewiduje obowiązku polegającego na wykazaniu owego następstwa prawnego po osobie zmarłej przez przedłożenie dokumentu potwierdzającego to następstwo prawne; tym samym, dla powstania po stronie sądu administracyjnego obowiązku polegającego na podjęciu zawieszonego postępowania, wystarczające jest li tylko poinformowanie o tożsamości spadkobierców zmarłego uczestnika, co jest tym bardziej uzasadnione, że skoro zgodnie z art. 130 § 1 pkt 3 P.p.s.a., sąd obowiązany jest umorzyć postępowanie zawieszone w razie śmierci strony po upływie pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny, to wykładnia jak ta forsowana przez Sąd I instancji, w istocie prowadziłaby do umarzania postępowań sądowoadministracyjnych w każdym wypadku, gdy strona (następca prawny dotychczasowego uczestnika) nie ma możliwości, by uzyskać postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po swoim poprzedniku prawnym, a to z uwagi na wykraczający poza ów pięcioletni termin czas trwania postępowania spadkowego, który to czas jest często niezależny od woli strony i wynika np. ze stopnia skomplikowania postępowania spadkowego (co ma miejsce w przedmiotowej sprawie spadkowej, w której dochodzi do odrzucania spadku przez uczestników, a co wpływa na długość trwania tego postępowania spadkowego), a zatem dochodziłoby do sprzecznego z art. 45 ust. 1 Konstytucji zamknięcia obywatelom drogi do uzyskania żądanego przez nich orzeczenia in meritum w sprawie sądowoadministracyjnej, na podstawie – mającego represyjny charakter – art. 130 § 1 pkt 3 P.p.s.a., a to z przyczyn, za które obywatele ci nie odpowiadają (długość trwania postępowań spadkowych sądowych); 2. art. 131 w zw. z art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego postanowienia, którym to postanowieniem odmówił on podjęcia postępowania sądowego w przedmiocie kontroli decyzji Komisji do spraw nieruchomości warszawskich nr KR III R 15/18 z 7 maja 2019 r. podczas gdy Sąd I instancji był obowiązany podjąć to postępowanie, bowiem – zgodnie z art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – w piśmie pełnomocnika skarżących z dnia 28 maja 2025 r. wskazani zostali następcy prawni zmarłej B.S., a zatem ustała przyczyna zawieszenia; przy czym obowiązany był ponownie je zawiesić do czasu zakończenia postępowania spadkowego po B.S., toczącego się przed sądem powszechnym. Wnoszący zażalenie wnieśli, na podstawie art. 179a w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz podjęcie z urzędu zawieszonego postępowania z uwagi na wskazanie przez pełnomocnika skarżących następców prawnych B.S., tj. na podstawie art. 131 w zw. z art. 128 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., a następnie jego ponowne zawieszenie do czasu zakończenia postępowania spadkowego po B.S., toczącego się przed sądem powszechnym; ewentualnie, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich złożyła odpowiedź na zażalenie wnosząc o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Natomiast podjęcie postępowania z urzędu następuje, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności w razie śmierci strony – od dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo zarządcy sukcesyjnego w sprawach wynikających z prowadzenia jego przedsiębiorstwa, albo ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zarzuty sformułowane w zażaleniu okazały się niezasadne. Sąd I instancji trafnie odmówił podjęcia zawieszonego postępowania. Przyczyna zawieszenia postępowania trwa nadal, bowiem postępowanie spadkowe po zmarłej dnia 10 lipca 2019 r. B.S. nie zostało zakończone, zaś następstwo prawne nie zostało wykazane stosownym dokumentem urzędowym. Ustalenie spadkobierców po zmarłej wymaga dodatkowych czynności w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku i dopóki nie są ustaleni spadkobiercy, dopóty istnieje przeszkoda do kontynuowania postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do twierdzeń sformułowanych w zażaleniu podkreślić należy, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, powoływanej dalej jako "K.c."). Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia mają jedynie charakter deklaratoryjny. Pomimo tego stanowią one wyłączne dowody praw wynikających z dziedziczenia w stosunkach między spadkobiercą a osobą trzecią, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Spadkobierca nie może udowodnić swojego statusu przy użyciu innych dowodów (J. Ciszewski, J. Knabe [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. P. Nazaruk, LEX/el. 2024, art. 1027). Również uprawnienie do udziału w postępowaniu sądowym wytoczonym przez stronę która zmarła, winno być wykazane notarialnym poświadczeniem dziedziczenia lub postanowieniem sądu stwierdzającym nabycie spadku, w odniesieniu do obowiązku udowodnienia nabycia prawa materialnego lub zobowiązania po spadkodawcy (postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt III CZP 100/15, aprobowane przez E. Skowrońską-Bocian i J. Wiercińskiego, Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV Spadki, Wolters Kluwer 2017, 341-346, uw. 1, 3, 5). Następstwo prawne winno być wykazane według przepisów prawa cywilnego, a więc w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku lub w drodze notarialnego poświadczenia dziedziczenia (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1421/00, ONSA 2003/3/64; wyrok SN z 26 maja 2011 r., sygn. akt III CSK 221/10, OSNCZD 2012/2/38; P. Borkowski. Komentarz do zmiany art. 1027 Kodeksu cywilnego wprowadzonej przez Dz.U. z 2007 r. Nr 181 poz. 1287, LEX/el; E. Niezbecka [w:] Kodeks cywilny. Komentarz T. IV Spadki, red. A. Kidyba., Wolters Kluwer 2015, s. 345-346, uw. 2, 3, 5 do art. 1027). W konsekwencji wskazanie w piśmie procesowym z dnia 28 maja 2025 r. następców prawnych B.S., wobec braku prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po wyżej wymienionej, nie mogło skutkować podjęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawcy wskazali jako następców prawnych po zmarłej B.S. wszystkich znanych uczestników postępowania spadkowego po B.S., toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (sygn. akt I Ns 122/22), szczegółowo wymienionych w punkcie 1 lit. a-o wniosku o podęcie postępowania. Okoliczności te mogą jedynie sugerować, kto może być spadkobiercą zmarłej; nie wyklucza to jednak, że spadkobiercami mogą być tylko niektóre z tych osób, a przede wszystkim także inne osoby – w tym np. gmina. Wnioskodawcy wskazali zatem jedynie uczestników postępowania spadkowego, a nie następców prawnych zmarłej skarżącej. Powyższe nie wyczerpuje w sposób właściwy i pełny dyspozycji art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Tym samym Sąd I instancji trafnie nie podjął postępowania zawieszonego po śmierci strony, wobec braku prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Sąd administracyjny nie może zastępować sądu powszechnego w ustalaniu spadkobierców, co właściwie zostało zaznaczone przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.