I OZ 583/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1021/15 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1021/15 oddalił wniosek M.Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Sąd ten wskazał, że skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 66 m² i działki rolnej o powierzchni 10 arów. Zadeklarował też brak zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych i dochodów. Uzasadnienie swoich starań ograniczył do wzmianki, że jest osobą bezrobotną, bez dochodów. Zarządzeniem z dnia 7 października 2015 r. wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że w sytuacji, gdy nie przebywa w Krakowie przez dłuższy czas podaje adres do korespondencji. Poprzestając na oświadczeniu, że dom w K. przy ul. S. nie należy do niego, nie wyjaśnił do kogo należy ten dom. Oświadczył, że miesięczne opłaty za mieszkanie, którego jest współwłaścicielem wynoszą ok. 235,07 zł, a za media ok. 140 zł. Na potwierdzenie przedstawił kopię zawiadomienia ze spółdzielni o wysokości opłat za mieszkanie, kopię rachunków za prąd i kopie rachunku za gaz. Oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wskazując zaś na przyczynę takiego stanu rzeczy podał, że opiekuje się chorymi rodzicami. Skarżący podniósł też, że żona nie osiąga dochodów w Polsce i nie posiada w Polsce żadnego majątku przewyższającego wartość 5 tyś. zł. Pytany o rachunki bankowe należące do skarżącego i małżonki poprzestał na odpowiedzi, że nie posiada z żoną żadnego wspólnego rachunku. Oświadczył, że on sam ma jeden rachunek w [...]. Wbrew prośbie o przedstawienie wyciągów obrazujących historię operacji dokonywanych na takim rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy skarżący okazał ogólny wydruk obrazujący saldo w 3 ostatnich miesiącach. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego uznając, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny. Od postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym podał min., że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. W dalszej kolejności odpowiadając na wezwanie Sądu o uzupełnienie danych dotyczących swojej sytuacji materialnej, skarżący wskazał, że pomoc otrzymywana od rodziców to pomoc w naturze i pieniężna na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania i należności za media. Podał też, że nie pobiera żadnych świadczeń rodzinnych, nie korzysta z pomocy społecznej i jest osobą nieubezpieczoną. Pytany o miesięczne koszty utrzymania podał, że są to opłaty za mieszkania i media w kwocie ok. 500 zł, za co płacą rodzice, a pozostałe są zaspokajane przez rodziców skarżącego w naturze. Skarżący mimo wezwania nie podał numeru księgi wieczystej nieruchomości gruntowej, której jest współwłaścicielem albowiem – jak stwierdził – nie miał w tym zakresie umocowania od pozostałych współwłaścicieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, przytaczając treść art. 260 oraz art. 246 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2 012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), oddalił wniosek. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, skarżący nie wykazał wystarczająco wiarygodnie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że na obecnym etapie wynoszą one 200 zł. Skarżący mimo stosownego wezwania nie wskazał (poza należnościami za mieszkanie i media), jakie są jego miesięczne koszty utrzymania. Nie jest wiarygodne z ocenie Sądu Wojewódzkiego stwierdzenie skarżącego, że całość jego potrzeb (poza należnościami za mieszkanie i media) zaspokajają jego rodzice w naturze, tym bardziej, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Skarżący ujawnia, że jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej, nie mniej jednak nie podaje numeru prowadzonej dla niej księgi wieczystej, zasłaniając się brakiem upoważnienia ze strony pozostałych współwłaścicieli. Sąd Wojewódzki podkreślił, że skarżący chcąc uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych zobowiązany jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak udostępnienia powyższych danych uniemożliwia temu Sądowi sprawdzenie rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, a tym samym zasadności jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na podstawie zebranych w sprawie materiałów nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, że skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Okoliczności te w ocenie Sądu mają istotne znaczenie zarówno dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, jak i wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniosku, wobec czego oddalił wniosek na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zażalenie na ww. postanowienie złożył M.Ł. Postanowienie zaskarżył w całości, wnosząc o jego zmianę, poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na wykazaną trudną sytuację finansową oraz brak możliwości uiszczenia opłat sądowych bez uszczerbku dla majątku skarżącego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że rokrocznie pomaga rodzicom w transporcie do Kołczewa, gdzie spędzają miesiące letnie w celu leczenia, rehabilitacji i odpoczynku. Nieruchomość ta należy do znajomych rodziców, którzy stanowczo oświadczyli, że nie życzą sobie podawania ich danych osobowych w sprawach, które ich nie dotyczą. Wobec powyższego skarżący nie mógł podać ich danych, o które wnioskował Sąd Wojewódzki. Z tego względu skarżący złożył oświadczenie, że nie jest i nigdy nie był właścicielem nieruchomości położonej w Kołczewie, co zdaniem skarżącego powinno być wystarczające dla Sądu. Odnośnie nieruchomości położonej w Krakowie skarżący wskazał, że w dalszym ciągu toczy się postępowanie w przedmiocie podziału tego składnika majątku z pozostałymi współwłaścicielami z którymi skarżący pozostaje w nieprzyjaznych stosunkach. Skarżący podniósł, że w sposób kompleksowy wyjaśnił swoją sytuację rodzinno – materialną, oświadczając, że jego żona od dłuższego czasu nie przebywa w Polsce. Wyjechała do swojej ojczyzny do Tajlandii, gdzie sprawuje opiekę nad swoimi członkami rodziny. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie istnieją pomiędzy nimi żadne relacje finansowe, które uzasadniałyby konieczność podania ich w jego oświadczeniu o stanie majątkowym. Skarżący podniósł, że precyzyjnie i wyczerpująco wyjaśnił, że sprawuje stałą opiekę nad swoimi rodzicami, którzy równocześnie służą mu pomocą finansową w zakupie żywności, środków czystości, leków oraz ponoszeniu opłat za rachunki. Brak bieżących środków finansowych wykazał przez załączenie do akt sprawy (wydruku salda) jego rachunku bankowego. Zdaniem skarżącego Sąd Wojewódzki nieprawidłowo zinterpretował załączony dowód, z którego wynika, że stan konta na przestrzeni wnioskowanych 3 miesięcy nie uległ żadnej zmianie, bowiem nie były na nim prowadzone żadne operacje bankowe. Z tego względu nie przedstawił wydruku z historii rachunku. Zdaniem skarżącego, złożone w toku postępowania oświadczenia i dokumenty jednoznacznie wskazują brak obiektywnej możliwości uiszczenia opłat sądowych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Wyjątkiem od tej zasady jest przyznanie stronie postępowania prawa pomocy, które w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontrolowanym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnił tym, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Budziło jednocześnie uzasadnione wątpliwości co do jego rzetelności. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw, by zakwestionować poprawność powyższego stanowiska, tym bardziej, że w złożonym środku odwoławczym skarżący przedstawił argumentację, która nie może wskazywać, że jego sytuacja materialna została oceniona nieprawidłowo, a wnioski odnoszone do sprzeczności w przedstawionych wyjaśnieniach nie zasługują na aprobatę. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, jako forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa, ma charakter wyjątkowy, w związku z czym jej stosowanie powinno się ograniczać jedynie wobec osób, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tym osobom najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z 24 września 2015 r. sygn. II OZ 862/15). Mając na uwadze powyższy wymóg, nie może budzić wątpliwości, że skarżący w niniejszym postępowaniu nie wykazał, iż znajduje się w tego rodzaju sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Jak zasadnie zauważył Sąd pierwszej instancji, oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego. Udzielone przez skarżącego, na dwukrotne wezwanie, dodatkowe informacje ustalenia tego również nie zmieniły, albowiem w dalszym ciągu dawały podstawę, by przyjąć, że składane oświadczenia co do stanu majątkowego oraz dochodów skarżącego mają charakter fragmentaryczny. Brak informacji o kosztach utrzymania uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Udzielenie ogólnikowych i niepełnych informacji odnoszących się do posiadanego rachunku bankowego, źródeł finansowania utrzymania skarżącego i jego mieszkania o pow. 66 m² oznacza, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie może być uznany za osobę znajdującą się w takich właśnie trudnych warunkach materialnych. Jest wprawdzie bezrobotny, jednakże nie przedstawił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego pozostawanie bez zatrudnienia, zwłaszcza, iż jest dorosłą i w pełni sprawną. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.