I OZ 566/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K.i Z.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 227/16 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Gminy B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej postanawia oddalić zażalenie.

Gmina B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzającą, że działki nr [...] wchodzące w skład majątku ziemskiego położonego w B. w dzielnicach [...], stanowiącego byłą własność R. W., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Jednocześnie strona skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia realna możliwość wyrządzenia jej znacznej szkody. Wynikać to ma m. in. z faktu, że na skutek decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej doszło do podziału dwóch działek będących przedmiotem zaskarżonej decyzji tj. działki [...] oraz działki [...]. Zgodnie z pkt II ppkt 1 i 2 tej decyzji działka nr [...] została podzielona na działki [...], natomiast działka nr [...]na działki nr [...]. Zgodnie natomiast z pkt II częścią drugą ppkt 2 z dniem uzyskania przez wskazaną decyzję ostateczności, nieruchomości wydzielone liniami rozgraniczającymi teren o nr geod. gruntu m.in. [...] stały się z mocy prawa własnością Gminy. Decyzja stała się ostateczna z dniem [...] stycznia 2013 r. i na jej podstawie została wybudowana droga. Skarżący podkreślił, że obecnie wnioskodawcy, w niniejszej sprawie dysponują ostateczną decyzją, która uprawnia do wszczęcia procedur restytucyjnych, w wyniku których również zrealizowana droga publiczna, na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji, może przejść na własność osoby prywatnej. Nie wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji może spowodować zarówno wyrządzenie znacznej szkody tj. utratę zrealizowanej budowli oraz trudne do odwrócenia skutki w sferze prawa własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r. uwzględnił wniosek strony skarżącej i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Powołując się na treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Gmina B. wykazała zaistnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Podniesione przez stronę skarżącą okoliczności są w ocenie Sądu zasadne, bowiem nie można pominąć następstw prawnych powstałych w wyniku utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Decyzja uznająca, że nieruchomość ziemska podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz orzeczenie utrzymujące ww. rozstrzygnięcie w mocy, może spowodować istotną zmianę stosunków w sferze prawa własności nieruchomości objętej tymi orzeczeniami. W konsekwencji może to doprowadzić do sytuacji, której skutki będą trudne do odwrócenia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły uczestniczki postępowania M.K. i Z. Z., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: 1. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka do wstrzymania wykonania decyzji w postaci wyrządzenia znacznej szkody, min. poprzez utratę zrealizowanej inwestycji drogowej oraz spowodowanie istotnej zmiany stosunków w sferze prawa własności nieruchomości objętej zaskarżonym orzeczeniem, w sytuacji, gdy Gmina B. reprezentowana przez Prezydenta Miasta B. nigdy nie była właścicielem nieruchomości składających się z działek o nr [...], nr [...], nr [...]oraz nr [...]w stosunku do których Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzję będącą przedmiotem skargi Gminy B., co w konsekwencji spowodowało, że: 1) po stronie skarżącej Gminy B. odpadł interes prawny w zaskarżeniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., a tym bardziej w żądaniu wstrzymania wykonalności tej decyzji, co najmniej w części dotyczącej w/w działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] , które to działki nigdy nie uległy komunalizacji, 2) po stronie Skarbu Państwa zostało skutecznie, prawomocnie obalone domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm). 2. naruszenie art. 170 p.p.s.a. w z w. z art. 365 § 1 w zw. z art. 6268 § 6 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie w dacie orzekania przez WSA w Warszawie o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 15 marca 2016 r. w obrocie prawnym obowiązywało (i było wiążące dla WSA w Warszawie) prawomocne orzeczenie z dnia 4 lutego 2016 r. Sądu Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wpisu w księdze wieczystej nr KW [...] polegającym na odłączeniu działek nr [...] oraz nr [...], nr [...] (powstałych w wyniku podziału działki nr [...]) oraz nr [...] (powstałej w wyniku podziału działki nr [...]) oraz założeniu dla tych działek nr [...] oraz nr [...], nr [...]oraz nr [...] nowej księgi wieczystej KW nr [...] wraz z wpisaniem w dziale II tej księgi jako właścicieli uczestniczek: M.K. i Z. Z.. Mając na uwadze powyższe zarzuty, uczestniczki postępowania wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez orzeczenie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie orzeczenie o odmowie wstrzymania zaskarżonej decyzji w części dotyczącej działek nr [...] oraz nr [...], nr [...]. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w dniu 4 lutego 2016 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku zawiadomił o dokonanym w księdze wieczystej nr KW [...]wpisie polegającym na odłączeniu działek nr [...] oraz nr [...], nr [...] (powstałych w wyniku podziału działki nr [...]) oraz nr [...] (powstałej w wyniku podziału działki nr [...]) w stosunku do których to działek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzję będącą przedmiotem skargi Skarbu Państwa i Gminy B.o założeniu dla tych działek nr [...] oraz nr [...], nr [...] oraz nr [...] nowej księgi wieczystej KW nr [...] i wpisaniu w dziale II tej księgi jako właścicieli uczestniczek: M.K. i Z. Z.. O powyższej okoliczności uczestniczka postępowania M. K. poinformowała WSA w Warszawie pisemem z dnia 29 lutego 2016 r. Wnoszące zażalenie podały, że Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem wydanym w dniu 7 marca 2016 r. sygn. akt: Dz Kw 1034/16 stwierdził prawomocność orzeczenia - wpisu w księdze wieczystej KW nr [...]. Obecnie zatem Skarb Państwa nie jest właścicielem działek nr [...] oraz nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Po stronie skarżących odpadł interes prawny w zaskarżeniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. co najmniej w części i dotyczącej w/w działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] do których prawo własności powróciło do spadkobierczyń dawnego właściciela. Tym samym zostało obalone domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Ponadto, argumentacja skarżącej Gminy B., że niewstrzymanie wykonania decyzji może wyrządzić szkodę w postaci utraty zrealizowanej inwestycji drogowej jest, zdaniem wnoszących zażalenie, zupełnie niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie daje uczestnikom postępowania podstaw do działań restytucyjnych, skoro w obrocie prawnym pozostaje ostateczna (już wykonana) decyzja Prezydenta B. z dnia [...] grudnia 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W odpowiedzi na zażalenie Gmina B. wniosła o jego oddalenie, wskazując, że działania uczestniczek postępowania w sferze prawa własności w zakresie działek będących przedmiotem niniejszego postępowania, potwierdzają zasadność wydanego postanowienia, utrzymanie więc go w mocy jest konieczne celem zabezpieczenia interesu Gminie B. przed działaniami, które w przyszłości mogą wywołać skutki niemożliwe do odwrócenia np. zbycie przez uczestniczki postępowania wskazanych działek lub wypłatę na ich rzecz odszkodowań. Możliwość restytucji dokonanych czynności prawnych może być utrudnione lub w ogóle niemożliwe, a ponadto będzie wiązało się z koniecznością wszczęcia długich i skomplikowanych procedur prawnych. Podniesiono dodatkowo, że utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia pozwoli Gminie na zawieszenie toczącego się postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za przejęte pod drogę na rzecz Gminy działki nr [...] i [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżanego aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązek wykazania, że zachodzą warunki uzasadniające wstrzymanie wykonania określonego aktu ciąży na stronie składającej wniosek w trybie powołanego przepisu. Uzasadnienie wniosku powinno zaś odnosić się do konkretnych okoliczności. Jakkolwiek okoliczności przemawiające za wstrzymaniem aktu powinna przedstawić w pierwszej kolejności wnioskująca strona, to jednak sąd administracyjny zasadność jej wniosku bada z uwzględnieniem argumentów nie tylko w nim podniesionych, ale także w aspekcie całokształtu okoliczności sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanym przypadku przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zostały spełnione. Zarówno okoliczności sprawy, jak i argumenty przedstawione przez wnioskodawcę prowadzą do uznania, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować istotną zmianę stosunków w sferze prawa własności nieruchomości objętych tą decyzją, co wypełnia hipotezę z art. 61 § 3 p.p.s.a. Do takiej zmiany, jak podnoszą same uczestniczki postępowania w zażaleniu i wcześniejszych pismach procesowych, już doszło poprzez uzyskanie przez nie prawomocnych wpisów własności w księdze wieczystej w stosunku do części działek wchodzących w skład nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją. Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem zaprezentowanym we wniosku i w odpowiedzi na zażalenie, że na obecnym etapie postępowania istnieje konieczność zabezpieczenia interesu skarżącego przed działaniami, które w przyszłości mogą wywołać skutki niemożliwe lub trudne do odwrócenia np. zbycie przez uczestniczki postępowania działek co do których dysponują już tytułem własności (z uwagi na wpis do KW oparty o ostateczną a nieprawomocną decyzję) lub wypłata na ich rzecz odszkodowań za działki przejęte na rzecz Gminy B. na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., co do których, jak wynika z akt sprawy, uczestniczki postępowania złożyły już stosowne wnioski o wypłatę tych odszkodowań, czy też wszczęcie procedur restytucyjnych zmierzających do utraty przez Gminę zrealizowanej drogi publicznej. Należy w tym miejscu wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów i argumentacji zażalenia, jakoby o wadliwości zaskarżonego postanowienia miała świadczyć okoliczność, iż Prezydent Miasta B. nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji objetej skargą. Przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. wymienia dwie przesłanki, których spełnienie obliguje sąd do wydania postanowienia wstrzymującego wykonanie zaskarżonego aktu. Są to możliwość wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ocena zaś istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego dokonywana jest przez sąd w postępowaniu głównym dotyczącym badania zasadności wniesienia samej skargi. Ponadto sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, uwzględnia stan prawny i faktyczny istniejący w dniu jej podjęcia. Nie można również pominąć, iż w niniejszej sprawie uczestnikiem postępowania jest Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta B. (poprzedni właściciel działek nr [...] oraz nr [...], nr [...] oraz nr [...], wchodzących w skład działek objętych zaskarżoną decyzją), który wniósł także skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Wa 228/16) i w sprawie tej wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2015 r. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 567/16 oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, zasadnym było objęcie orzeczeniem w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji również działki [...] oraz nr [...], nr [...] oraz nr [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) oddalił zażalenie.