I OZ 53/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1874/21 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 9 sierpnia 2022 r. I SA/Wa 1874/21 (dalej postanowienie z 9 sierpnia 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek R. K. z 1 sierpnia 2022 r. o wyłączenie sędziów: J. D. i M. D. od rozpoznania sprawy ze skargi R. K. (dalej skarżący) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 czerwca 2021 r. nr [...]. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że skarżący, reprezentowany przez r. pr. I. P., jako powód wyłączenia wskazał, że wymienieni sędziowie byli członkami składów orzekających w sprawach o sygn. akt I [...], w których to sprawach w ocenie wnioskodawcy doszło do "wydania wyroków w warunkach poświadczenia nieprawdy na okoliczność mającą znaczenie prawne oraz zniesiono ochronę prawną mocodawcy pojęciami bez treści". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 [ze zm. poz. 655 i 1457]; dalej ppsa). Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę, Sąd zwrócił uwagę na fakt, że okolicznością wywołującą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie może być jego merytoryczna praca, w tym wydawanie orzeczeń sądowych w toku prowadzonych postępowań. Nie jest dopuszczalne wyłączenie sędziego z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem w tej bądź innej sprawie. Orzeczenia takie mogą być kwestionowane w toku postępowania w drodze przysługujących stronie środków zaskarżenia, zaś sam fakt, że wnioskodawca uważa podjęte przez sędziego rozstrzygnięcia za nieprawidłowe nie stanowi okoliczności która budzi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego i tym samym nie może stanowić podstawy do jego wyłączenia (postanowienie NSA z 21.12.2011 r. I OZ 1068/11). Sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie stosownymi oświadczeniami z 5 sierpnia 2022 r. wskazali, że nie zachodzą względem nich przesłanki przewidziane w art. 18 ppsa wyłączające ich z mocy samej ustawy od orzekania w tej sprawie, a nadto, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, o których mowa w art. 19 ppsa, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, oświadczenia te nie budzą wątpliwości. Jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 i 19 ppsa dające podstawę do wyłączenia od orzekania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z 27.6.2012 r. II OZ 541/12). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 18 i art. 19 oddalił wniosek (k. 37-38v, 42, 43, 44-46 akt sądowych). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, reprezentowany przez r. pr. I. P., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę i wyłączenie sędziów, których dotyczył wniosek oraz zbadanie podstaw wyłączenia w stosunku do pozostałych sędziów, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia przez przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania, a także o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów, których działalność opisał w pismach wskazanych w pkt. IV, wyjaśniając, że pisma te, jak i uzasadnienie niniejszego zażalenia, należy traktować jako uzasadnienie dla wniosku o wyłączenie (wspólny interes, rozbieżny z interesem wymiaru sprawiedliwości), a pisma z pkt. IV - należy nadto traktować jako element niniejszego zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 22 § 1 w zw. z art. 19 ppsa przez nierozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziów na skutek pominięcia okoliczności, które wskazano jako okoliczności wskazujące brak bezstronności sędziów; - art. 22 § 1 w zw. z art. 19 ppsa przez stwierdzenie, że rażąco sprzeczne z prawem i faktami orzeczenia nie są podstawą wskazującą brak bezstronności sędziego, a więc podstawą do wyłączenia sędziego; - art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez lekceważenie procedur przez Sąd przez nieodniesienie się do zarzutów skarżącego i rozpatrywanie wniosków o wyłączenie sędziów na podstawie ogólnych twierdzeń - formuł, nie na podstawie faktów i odnoszących się do sprawy przepisów prawa, a także przez rozpoznanie sprawy przez sędziów zainteresowanych w sprawie, a to: sędziego G. N. i sędziego Ł. T. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że - w ocenie skarżącego - Sąd nie rozpatrzył w ogóle wniosku o wyłącznie ww. sędziów. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia opiera się na przedstawieniu ogólnych formuł - twierdzeń, nieodnoszących się w żaden sposób do faktów. Do faktów Sąd po prostu odnosić się nie chce, co - według skarżącego - wynika ze sprowokowania przez sądy konfliktu interesów z osobami, którym były obowiązane zapewnić ochronę prawną, a czego nie dopełniły, wydając orzeczenia kompromitujące instytucję sądu administracyjnego, dowodzących bowiem nieświadomości przedmiotu wykładni prawa, nieświadomości znaczenia pojęć zdarzenie prawne - skutek prawny, nieświadomości podstawy, na jakiej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach administracyjnych, a także zaangażowania znacznej liczby sędziów w opisany powyżej proceder, który spowodował: rażące naruszenie zasady równego traktowania i zaufania do organów władzy publicznej; podeptanie prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez niezależny, niezawisły/bezstronny sąd; próbę naciągnięcia uprawnionych (przez organy państwa), działających w zaufaniu do organów państwa, na koszty operatów szacunkowych, następnie zaś - po uiszczeniu przez strony kosztów - wprowadzenie nie opartych na prawie "warunków"; działanie nie mieszczące się w granicach żadnych przewidzianych prawem procedur, a więc zniesienie zasady działania na podstawie i w granicach prawa. Skarżący podkreślił, że we wniosku o wyłączenie sędziów wskazał bardzo konkretne przejawy działań przeczących wszelkim zasadom działania instytucji państwowej, tj. zasadzie rzetelności i zasadzie uczciwości, a więc zbieżności twierdzeń z faktami oraz zasadzie działania w oparciu o prawo. Wskazywał, że sędziowie, których wyłączenia się domaga przeinaczyli fakty na szkodę stron oraz wydawali rozstrzygnięcia nie w oparciu o prawo, a twierdzenia niemające z prawem żadnych "stycznych". W ocenie skarżącego, zaskarżone postanowienie jest przykładem "rozpoznania sprawy" w oderwaniu od faktów, na podstawie twierdzeń - formuł, które można przepisać w każdej sprawie. Nie jest więc rozpoznaniem wniosku o wyłączenie, którego podstawą były konkretnie wskazane okoliczności, świadczące o tym, że sędziowie nie sądzą w oparciu o prawo stanowione. W punkcie IV zażalenia skarżący zawarł wnioski o wyłączenie od rozpoznania przedmiotowego zażalenia sędziów, których działalność opisał we wskazanych w punkcie IV pismach i sprawach (k. 73-76v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 18 ppsa. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym przepisie, stosownie do art. 19 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego, w świetle art. 19 ppsa, zależy od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, takich okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość co do bezstronności sędziego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi o takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może stać się nieobiektywny (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). We wniosku o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa ), natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, obowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 ppsa). Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami i nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Wątpliwość ta winna być skonkretyzowana i uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji odnoszącej się do okoliczności wskazującej na zagrożenie brakiem bezstronności w konkretnej sprawie. Nieskuteczne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał na jakąkolwiek konkretną sytuację, zachowanie czy wypowiedź sędziów objętych wnioskiem, które mogłyby uzasadniać wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie, rodzić podejrzenie o jakiekolwiek uprzedzenia względem strony. Wobec braku wskazania przekonywających podstaw żądania wyłączenia sędziów i mając na uwadze treść złożonych do akt oświadczeń sędziów (k. 42, 43 akt sądowych), nie zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 61/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2) i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r. K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r. II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r. II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie ocenił, że w niniejszej sprawie nie wykazano istnienia przesłanek z art. 18 § 1 ppsa, jak również nie wskazano okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ppsa. Z akt sprawy wynika, że sędziowie, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, że nie zachodzą w ich przypadku żadne okoliczności określone w art. 18 § 1 i art. 19 ppsa, dające podstawę do wyłączenia ich od orzekania w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby ich prawdziwość, stwierdzić należy, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziów było zgodne z prawem i nie naruszało art. 22 § 1 w zw. z art. 19 ppsa. Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). W odniesieniu do zawartego w zażaleniu kolejnego wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów, których działalność wnioskodawca opisał w pismach (i sprawach) wymienionych w pkt. IV zażalenia, a przesłanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i do NSA, wyjaśnienia wymaga, że wniosek/wnioski dotyczące wyłączenia sędziów wskazanych w tych pismach zostały już lub zostaną rozpoznane odpowiednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie lub NSA. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wskazać należy, że nie może być on uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ art. 203 i 204 ppsa, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.