I OZ 502/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 801/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 31 lipca 2023 r., znak: KO.440.51.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić Z. S. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 801/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 11 czerwca 2024 r. odmówił Z. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z 5 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 801/23 oddalającego jego skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że jeżeli ogłoszenie wyroku nastąpiło na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę to od tego momentu, zgodnie z treścią art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "P.p.s.a."), liczony jest bieg terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W sprawie niniejszej ogłoszenie wyroku nastąpiło 5 marca 2024 r., stąd ostatnim dniem do zgłoszenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia był 12 marca 2024 r. WSA zwrócił uwagę, że przepisy prawa nie regulują wyraźnie sytuacji, która powstała w rozpoznawanej sprawie, czyli polegającej na tym, że pierwszy z wyznaczonych pełnomocników nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z art. 173 § 2 P.p.s.a. wynika, że strona postępowania może wnieść skargę kasacyjną jedynie po doręczeniu jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. W związku z tym pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 177 § 5 P.p.s.a., który został wyznaczony po to aby wnieść skargę kasacyjną albo sporządzić opinię o braku podstaw do jej wniesienia, powinien mieć możliwość otrzymania uzasadnienia wyroku, od którego ma wnieść skargę kasacyjną. W konsekwencji powyższego Sąd I instancji uznał, że art. 177 § 5 P.p.s.a. powinien być wykładany w ten sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył. Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych sprawy WSA stwierdził, że pismem z 30 kwietnia 2024 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi poinformowała Sąd o zmianie pełnomocnika z urzędu z adw. T. S. na adwokata T. C. Nowo wyznaczony pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem 13 maja 2024 r., zatem siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia upływał 20 maja 2024 r. W tym terminie adw. T. C. nie wykonał ww. obowiązku. Dopiero 21 maja 2024 r. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, Pełnomocnik wskazał, że przyczyna uchybienia terminu ustała 15 maja 2024 r., kiedy zapoznając się z aktami powziął wiedzę na temat sprawy. Nadmienił jednocześnie, że skarżący nie ponosi żadnej winy w braku złożenia wniosku o uzasadnienie. Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nie było przez niego zawinione. W sprawie nie wystąpiły okoliczności nagłe i niespodziewane wskazujące, że pełnomocnik nie miał możliwości zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika, przyczyna niedochowania terminu ustała w terminie otwartym do zgłoszenia wniosku co oznacza, że po jej ustaniu pełnomocnik miał jeszcze 5 dni na dokonanie czynności. Czynności tej pełnomocnik mógł dokonać zarówno w dniu zapoznawania się z aktami sprawy w siedzibie Sądu, tj. 15 maja 2024 r., jak i po tej dacie w terminie otwartym do dokonania czynności i w dowolnej formie – w siedzibie Sądu, za pośrednictwem operatora pocztowego, bądź też platformy ePUAP, czemu jednakże nie sprostał. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika wymagania staranności i ostrożności muszą być większe niż w stosunku do osoby nieznającej przepisów prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem szczególny obowiązek dbania o interesy mocodawcy. Powinien on działać w taki sposób, by odpowiednio zabezpieczyć interesy swoich klientów. Z przedstawionych powodów WSA w Łodzi orzekł o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik skarżącego adwokat T. C. wskazując, że termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nie upłynął 20 maja 2024 r., jak twierdzi Wojewódzki Sąd Administracyjny, a 12 marca 2024 r. Pełnomocnik podkreślił, że ustawa przewiduje tylko jeden termin do złożenia wniosku, tj. ten wskazany w art. 141 § 2 P.p.s.a. Ustawa nie przewiduje innego terminu chyba, że doszło do jego przywrócenia. Zdaniem autora zażalenia, również art. 177 § 4 P.p.s.a. nie daje pełnomocnikowi możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Z powyższego przepisu wprost wynika, że po ustanowieniu pełnomocnik bada sprawę oraz dokonuje ustalenia, czy może wnieść skargę kasacyjną, czy też zasadnym jest sporządzenie opinii. Z ww. przepisu nie wynika zaś możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, gdyż taki wniosek winien być odrzucony jako złożony po terminie. Pełnomocnik nie zgodził się z sądem, który zarzucił mu brak rzetelności. Zaznaczył, że podjął bezzwłocznie czynności zmierzające do ustalenia stanu sprawy. Dopiero analiza akt pozwoliła mu stwierdzić, że w sprawie nie został złożony wniosek. W ocenie pełnomocnika, dopiero zapoznanie się z aktami otworzyło ewentualny termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i od tego dnia należy liczyć termin. Jednakże pełnomocnik podkreślił, że stoi na stanowisku, iż termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął w dniu 12 marca 2024 r. Każde następne działanie winno zmierzać do przywrócenia terminu. W przypadku bowiem ustanawiania kolejnych pełnomocników, termin prawomocności ulegałby dalszemu przesunięciu, a sąd uzyskałby możliwość dowolnego ustalenia prawomocności orzeczenia co jest sprzeczne z ustawą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. W rozpoznawanej sprawie wyrok został wydany w dniu 5 marca 2024 r. po przeprowadzeniu rozprawy, na której był obecny poprzedni pełnomocnik skarżącego. Termin do złożenia wniosku o uzasadnienie upływał, zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a., 12 marca 2024 r. Jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącego, ustawa nie przewiduje innego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, aniżeli określony w art. 141 § 2 P.p.s.a. Okoliczność, iż obowiązujące przepisy nie regulują sytuacji, która powstała w rozpoznawanej sprawie, tj. polegającej na tym, że dotychczasowy pełnomocnik z urzędu nie podjął żadnych czynności w sprawie po wydaniu wyroku oddalającego skargę – przede wszystkim nie zgłosił wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie daje podstaw do posiłkowego stosowania przepisów art. 177 § 3-5 P.p.s.a. regulujących sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu. W zakresie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę obowiązuje ogólna reguła z art. 141 § 2 P.p.s.a. i nie ma żadnych podstaw prawnych do tego aby z jakimkolwiek innym zdarzeniem niż ogłoszenie wyroku lub doręczenie odpisu jego sentencji, wiązać początek biegu terminu do dokonania tej czynności. Dlatego przystępujący do sprawy nowy pełnomocnik prawidłowo postąpił składając prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, której to czynności uchybił poprzedni pełnomocnik. Przechodząc do oceny zasadności tego wniosku należy wskazać, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Brak winy niewątpliwie wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w szczególności przy dokonywaniu czynności procesowych, dla skuteczności których określony jest termin. Odnosi się to także do pełnomocnika procesowego strony, upoważnionego do dokonywania czynności w imieniu strony, przy czym zaniechania pełnomocnika w dokonaniu czynności obciążają stronę. W niniejszej sprawie nowo ustanowiony pełnomocnik 15 maja 2024 r., czyli dwa dni po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego, zapoznał się z aktami sprawy i 21 maja 2024 r. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wniosek z 21 maja 2024 r. został złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Nowy pełnomocnik dochował należytej staranności w prowadzeniu spraw swojego mandanta - niezwłocznie zapoznał się z aktami sprawy i podjął odpowiednie działania procesowe. Nie miał wpływu na okoliczności, które przyczyniły się do uchybienia terminu, te bowiem wynikały z zaniechań jego poprzednika. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał uchylenie - na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. - kwestionowanego postanowienia Sądu I instancji oraz - w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. - orzekł o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.