I OZ 501/24

Dnia 12 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 800/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 800/23 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 31 lipca 2023 r., znak: KO.440.50.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024r., sygn. akt II SA/Łd 800/23, odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 800/23 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 31 lipca 2023 r., znak: KO.440.50.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że jeżeli ogłoszenie wyroku nastąpiło na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę to od tego momentu, zgodnie z treścią art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a."), liczony jest bieg terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zatem Sąd stwierdził, że skoro ogłoszenie wyroku nastąpiło w dniu 5 marca 2024 r., to ostatnim dniem do zgłoszenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia był 12 marca 2024 r. (wtorek), który nie był dniem wolnym od pracy. Sąd wskazał, że przepisy prawa nie regulują wyraźnie sytuacji, która powstała w rozpoznawanej sprawie, czyli polegającej na tym, że pierwszy z wyznaczonych pełnomocników nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd podał, że z art. 173 § 2 p.p.s.a. wynika, iż strona postępowania może wnieść skargę kasacyjną jedynie po doręczeniu jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. W związku z tym, zdaniem Sądu, pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 177 § 5 p.p.s.a., który został wyznaczony po to, aby wnieść skargę kasacyjną albo sporządzić opinię o braku podstaw do jej wniesienia, powinien mieć możliwość otrzymania uzasadnienia wyroku, od którego ma wnieść skargę kasacyjną. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że art. 177 § 5 p.p.s.a. powinien być wykładany w ten sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi poinformowała Sąd o zmianie pełnomocnika z urzędu z adw. T.S. na adwokata T.C. Nowo wyznaczony pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w dniu 13 maja 2024 r. (k- 45 akt sądowych), zatem siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia upływał w dniu 20 maja 2024 r. (w poniedziałek), który nie był dniem ustawowo wolnym od pracy. W tym terminie adw. T.C. nie wykonał ww. obowiązku. Dopiero w dniu 21 maja 2024 r. zgłosił wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego zgłoszenia wskazując, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 15 maja 2024 r., kiedy zapoznając się z aktami powziął wiedzę na temat sprawy. Nadmienił jednocześnie, że skarżący nie ponosi żadnej winy w braku złożenia wniosku o uzasadnienie. Sąd podkreślił, że przyczyna o jakiej mowa w art. 87 p.p.s.a. musi być nagła i niespodziewana. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik nie uprawdopodobnił zaś, że uchybienie terminu nie było przez niego zawinione. W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły okoliczności nagłe i niespodziewane wskazujące, że pełnomocnik nie miał możliwości zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Jednocześnie Sąd podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika, przyczyna niedochowania terminu ustała w terminie otwartym do zgłoszenia wniosku co oznacza, że po jej ustaniu pełnomocnik miał jeszcze 5 ustawowych dni na dokonanie czynności. W ocenie Sądu czynności tej pełnomocnik mógł dokonać zarówno w dniu zapoznawania się z aktami sprawy w siedzibie Sądu, tj. w dniu 15 maja 2024 r., jak i po tej dacie w terminie otwartym do dokonania czynności i w dowolnej formie – w siedzibie Sądu, za pośrednictwem operatora pocztowego, bądź też platformy ePUAP, czemu jednakże nie sprostał. Sąd podkreślił przy tym, że w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika wymagania staranności i ostrożności muszą być większe niż w stosunku do osoby nie znającej przepisów prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem szczególny obowiązek dbania o interesy mocodawcy. Powinien on działać w taki sposób, by odpowiednio zabezpieczyć interesy swoich klientów. W ocenie Sądu argumentacja adwokata wyznaczonego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem pomimo ciążącego na nim szczególnego obowiązku dbania o interes skarżącego oraz właściwy przebieg powierzonego mu postępowania nie zorganizował swoich działań w taki sposób, który umożliwiłby mu dochowanie ustawowego terminu, a nadto nie uwiarygodnił stosowną argumentacją faktu, że przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku była od niego niezależna. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik skarżącego adwokat T.C. Wskazał, że pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r., doręczonym w dniu 13 maja 2024 r. został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu skarżącego. Z aktami zapoznał się w dniu 15 maja 2024 r., a więc bezzwłocznie. Pełnomocnik podał, że w dniu 21 maja 2024 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia. Dalej pełnomocnik podał, że w dniu 12 czerwca 2024 r. sporządził i wniósł opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazano, że termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nie upłynął w dniu 20 maja 2024 r., jak twierdzi Wojewódzki Sąd Administracyjny, a w dniu 12 marca 2024 r. (wyrok z dnia 5 marca 2024 r.). Podkreślono, że ustawa przewiduje tylko i wyłącznie jeden termin do złożenia wniosku, tj. ten wskazany w art. 141 § 2 p.p.s.a. Ustawa nie przewiduje innego terminu chyba, że doszło do przywrócenia terminu. Zdaniem pełnomocnika – wbrew twierdzeniom sądu – również art. 177 § 4 p.p.s.a. nie daje pełnomocnikowi możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W ocenie pełnomocnika z powyższego przepisu wprost wynika, że po ustanowieniu pełnomocnik bada sprawę oraz dokonuje ustalenia, czy może wnieść skargę kasacyjną, czy też zasadnym jest sporządzenie opinii. Z ww. przepisu nie wynika zaś możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, gdyż taki wniosek winien być odrzucony jako złożony po terminie. Pełnomocnik stwierdził zatem, że wobec braku posiadania wyroku wraz z uzasadnieniem, zasadnym było sporządzenie opinii i taka została sporządzona (k- 67, 69-71). Zdaniem pełnomocnika powstaje zatem pytanie, co winien zrobić pełnomocnik w przypadku ustanowienia go pełnomocnikiem w sprawie, w sytuacji naruszenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Pełnomocnik wskazał, że działanie adwokata bezpośrednio po ustanowieniu go pełnomocnikiem jest uregulowane – może on podjąć działania zmierzające do ustalenia, czy wniesienie skargi jest zasadne. Podkreślono, że w niniejszej sprawie pełnomocnik podjął takie czynności – bezzwłocznie zapoznał się z aktami i po stwierdzeniu braku wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, sporządził wniosek o przywrócenie terminu, gdyż z żadnego przepisu nie wynika, iż ustanowienie go pełnomocnikiem otwiera termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Na marginesie pełnomocnik zauważył, że gdyby ustawodawca miał taką wolę to, podobnie jak w przypadku art. 177 § 4 p.p.s.a., wymieniłby czynność złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia – tymczasem, w ww. przepisie wprost wymieniono, jakie czynności może wykonać pełnomocnik, tj. sporządzić skargę lub opinię o braku podstaw do jej wniesienia. Zatem, w ocenie pełnomocnika, jedyną możliwością dalszego procedowania jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Pełnomocnik nie zgodził się z sądem, który zarzucił mu brak rzetelności. Zaznaczył, że podjął bezzwłocznie czynności zmierzające do ustalenia stanu sprawy. Pełnomocnik postawił pytanie, w jaki sposób miał złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia, gdy nie posiadał wiedzy, iż w sprawie został wydany wyrok, co do którego takowego wniosku nie złożono. Dopiero analiza akt pozwoliła stwierdzić, że w sprawie nie został złożony wniosek. W ocenie pełnomocnika dopiero zapoznanie się z aktami otworzyło ewentualny termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i od tego dnia należy liczyć termin. Jednakże pełnomocnik podkreślił, że stoi na stanowisku, iż termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął w dniu 12 marca 2024 r. Każde następne działanie winno zmierzać do przywrócenia terminu. W przypadku bowiem ustanawiania kolejnych pełnomocników, termin prawomocności ulegałby dalszemu przesunięciu, a sąd uzyskałby możliwość dowolnego ustalenia prawomocności orzeczenia co jest sprzeczne z ustawą. Pełnomocnik zaznaczył, że składając wniosek o przywrócenie terminu miał na celu przede wszystkim naprawienie uchybienia poprzedniego pełnomocnika i dokonanie oceny zasadności wniesienia skargi kasacyjnej. Dopiero zaś doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem może skutkować uprawnieniem do jej wniesienia. Podkreślił przy tym, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OZ 484/19 – na które powołał się Sąd I instancji – nie jest przepisem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten wyznacza zatem sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu, co jak wynika z dotychczasowego przebiegu postępowania, nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu na innym etapie postępowania przed Sądem I instancji, kwestia początku biegu terminu do dokonania czynności procesowych przez tegoż pełnomocnika nie została odrębnie uregulowana. Przepisy nie regulują bowiem wyraźnie sytuacji, która powstała w rozpoznawanej sprawie, tj. polegającej na tym, że dotychczasowy pełnomocnik z urzędu nie podjął żadnych czynności w sprawie po wydaniu wyroku oddalającego skargę – przede wszystkim nie zgłosił wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z art. 173 § 2 p.p.s.a. wynika, że strona może wnieść skargę kasacyjną jedynie po doręczeniu jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. Zgodnie z art.141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. W rozpoznawanej sprawie wyrok został wydany w dniu 5 marca 2024 r. po przeprowadzeniu rozprawy, na której był obecny poprzedni pełnomocnik skarżącego. Termin do złożenia wniosku o uzasadnienie upływał, zgodnie z art.141§ 2 p.p.s.a., w dniu 12 marca 2024 r. Ustawa nie przewiduje innego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, aniżeli określony w art.141§ 2 p.p.s.a. Dlatego przystępujący do sprawy nowy pełnomocnik prawidłowo postąpił składając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, której uchybił poprzedni pełnomocnik, czyli do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia wniosku o uzasadnienie wydanego w sprawie wyroku. Wskazać w tym miejscu należy, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Brak winy niewątpliwie wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w szczególności przy dokonywaniu czynności procesowych, dla skuteczności których określony jest termin. Odnosi się to także do pełnomocnika procesowego strony, upoważnionego do dokonywania czynności w imieniu strony, przy czym zaniechania pełnomocnika w dokonaniu czynności obciążają stronę. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy dokonywaniu czynności procesowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że w niniejszej sprawie nowo ustanowiony pełnomocnik wskazał, iż niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie (w dniu 13 maja 2024 r.), w dniu 15 maja 2024 r. zapoznał się z aktami sprawy i złożył wniosek o przywrócenie terminu w dniu 21 maja 2024 r., wskazując, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 15 maja 2024 r., kiedy zapoznając się z aktami powziął wiedzę na temat sprawy. Tym samym zachowany został termin, o którym mowa w art.87 § 1 p.p.s.a. Pełnomocnik nie ponosi żadnej winy w tym, że poprzednio wyznaczony pełnomocnik nie dopełnił czynności w sprawie. Na podstawie akt sprawy, w tym wyjaśnień pełnomocnika, stwierdzić należy, że zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, jako, że strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.