I OZ 417/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 616/22 w sprawie ze skargi H.Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 listopada 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7281-78/2020/MSo w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 616/22 (dalej postanowienie z 5 kwietnia 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie H.Z. (dalej skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 września 2022 r. I SA/Wa 616/22 o odrzuceniu skargi (dalej postanowienie z 1 września 2022 r.). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 września 2022 r. odrzucającego jej skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 15 listopada 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7281-78/2020/MSo w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 26 października 2022 r. I SA/Wa 616/22 skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tego zarządzenia pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis prawomocnego zarządzenia z 26 października 2022 r. o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie z 1 września 2022 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej 28 listopada 2022 r. Siedmiodniowy termin do wykonania przez skarżącą zarządzenia rozpoczął swój bieg 29 listopada 2022 r., a ostatnim dniem tego terminu był 5 grudnia 2022 r. W zakreślonym terminie skarżąca, mimo wezwania, nie uiściła wpisu od zażalenia, a zatem zażalenie, jako nieopłacone, podlegało odrzuceniu (k. 34-35, 38, 42, 46-46v, 48, 50-53, 59, 60-61 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 5 kwietnia 2023 r. złożyła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika Z.Z., zarzucając postanowieniu z 5 kwietnia 2023 r. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej ppsa) przez brak należytego uzasadnienia przez Sąd swojego stanowiska, z pominięciem wymogów, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie. Zarzuciła także naruszenie art. 32, art. 45, art. 7 w zw. z art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284), art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01), art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167), art. 77 § 4 kpa, art. 168 kpk, art. 106 § 4 ppsa, art. 228 kpc. Podniosła, że była zwolniona z kosztów sądowych (k. 68, 72-73 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, [...] zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie zażalenia wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie zażalenia stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym pełnomocnik skarżącej został prawidłowo pouczony w momencie doręczeniu mu odpisu postanowienia z 1 września 2022 r. (k. 38 i 48 akt sądowych). Miał również możliwość uzupełnienia braku fiskalnego zażalenia, wykonując wezwanie Przewodniczącego z 26 października 2022 r. (k. 50 i 53 akt sądowych), czego zaniechał. Niezasadny okazał się zarzut skarżącej, że korzystała ona ze zwolnienia od kosztów sądowych. W aktach sprawy brak jest odpowiedniego postanowienia w tym zakresie. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 15 listopada 2021 r. ani w żadnym innym piśmie procesowym nie został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ewentualne zwolnienie skarżącej od kosztów w toku innego postępowania sądowoadministracyjnego nie wywiera analogicznego skutku w innych - jak niniejsze - postępowaniach sądowych. Sąd I instancji prawidłowo przeanalizował sprawę pod kątem braku fiskalnego od zażalenia na postanowienie z 1 września 2022 r. Wbrew zarzutowi skarżącej, analizie tej dał klarowny wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Uzasadnienie to zawiera wszystkie elementy, o których stanowi art. 141 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 197 § 2 ppsa. Zawiera bowiem zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zarzutów podniesionych w zażaleniu na postanowienie z 1 września 2022 r. Sąd nie był zobligowany przedstawiać, ponieważ zażalenie to podlegało odrzuceniu wskutek braku fiskalnego, a co za tym idzie zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podlegały ocenie merytorycznej. Uzasadnienie postanowienia z 5 kwietnia 2023 r. nie zawiera stanowiska strony przeciwnej, ponieważ nie zajęła ona stanowiska w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie z 1 września 2022 r. Dlatego uzasadnienie w pełni odpowiada dyspozycji art. 141 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 197 § 2 ppsa. Nawet gdyby zarzut skarżącej w tym aspekcie okazał się zasadny, nie mógłby stanowić samoistnej podstawy do wzruszenia zaskarżonego postanowienia, jako że nie miałby wpływu na trafność rozstrzygnięcia. Zarzuty naruszenia prawa międzynarodowego i przepisów regulujących postępowanie przed sądami karnymi i cywilnymi nie zasługiwały na aprobatę. W żaden sposób gwarantowane przez normy prawa międzynarodowego prawo skarżącej do sądu nie zostało naruszone. Przepisy Kodeksów regulujących odrębne postępowania sądowe nie mogły znaleźć zastosowania w tej sprawie, skoro ustawą regulującą postępowanie przed sądami administracyjnymi jest ppsa. Nie znajdowały one również odpowiedniego zastosowania na zasadzie odesłania na mocy przepisów ppsa. Ich powołanie, jak i argumentacja podniesiona w zażaleniu stanowiły jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji. Zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.