I OZ 392/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 121/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność Wójta Gminy N. w przedmiocie wykonania decyzji dotyczącej usług opiekuńczych postanawia oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 12 lipca 2023 r., na podstawie art. 247 w zw. z art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) odmówił T. W. przyznania prawa pomocy w sprawie zainicjowanej jej skargą na bezczynność Wójta Gminy N. w przedmiocie wykonania decyzji dotyczącej usług opiekuńczych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że 4 lipca 2023 r. wpłynęła skarga T. W. (dalej także jako "skarżąca") z 22 maja 2023 r., której przedmiot oznaczono jako niewykonanie przez Wójta Gminy N. decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2020 r. nr SKO.41/3639/OS/2022 w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych oraz decyzji Wójta Gminy N. z dnia 16 listopada 2022 r, nr OPS.4523.770.2022 W przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. W treści skargi skarżąca zawarła wniosek o przyznanie "pomocy prawnej". Przewodniczący Wydziału zakwalifikował powyższe pismo jako dwie skargi na bezczynność Wójta Gminy N. Pierwsza z wyodrębnionych skarg, zakwalifikowana jako skarga na bezczynność Wójta Gminy N. polegającą na niewykonaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2020 r. w przedmiocie usług opiekuńczych, została zarejestrowana pod sygnaturą akt II SAB/Lu 104/23, zaś zawarty w niej wniosek o przyznanie prawa pomocy - pod sygnaturą akt II SPP/Lu 121/23. Jako przedmiot drugiej skargi przyjęto bezczynność Wójta Gminy N. polegającą na niewykonaniu decyzji z dnia 16 listopada 2022 r. w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych. Skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą akt II SAB/Lu 105/23, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu toczącym się z tej skargi - pod sygnaturą akt II SPP/Lu 122/23. Sąd I instancji stwierdził, że skarga T. W. wniesiona w niniejszej sprawie spełnia kryteria skargi oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 247 P.p.s.a., co wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie jej w postępowaniu zainicjowanym tą skargą prawa pomocy, jednocześnie uzasadniając rozpoznanie przedmiotowego wniosku przez Sąd. Z art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. wynika, że sąd zobowiązany jest odrzucić skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku. Zdaniem Sądu I instancji, taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca wniosła bowiem już wcześniej skargę na niewykonanie obowiązku świadczenia usług opiekuńczych przyznanych jej z mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 września 2020 r. nr 41/3639/OS/2022. Skarga ta również została zakwalifikowana jako skarga na bezczynność i toczy się pod sygnaturą akt II SAB/Lu 37/23. Zapadłym w tej sprawie wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r. Sąd oddalił skargę. Wyrok ten nie jest jednak prawomocny, a więc nadal zachodzi stan zawisłości sprawy uniemożliwiający ponowne wniesienie skargi w tym samym przedmiocie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że sprawa II SAB/Lu 37/23 dotyczyła okresu od 1 lipca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r., zaś wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy okresu od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się - na co trafnie zwrócił również Sąd I instancji - że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Przepis art. 247 P.p.s.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (B. Dauter, A. Kabat., M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1082-1083; postanowienia NSA z: 18.5.2023 r. I OZ 153/23; 26.1.2016 r. I OZ 14/16; 2.10.2014 r. I OZ 818/14, cbosa). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Przepis ten odnosi się do sytuacji procesowej zawisłości sprawy (lis pendens) oraz do powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Aby stwierdzić zaistnienie tych stanów sprawy należy ustalić czy zachodzi tożsamość elementów podmiotowych i przedmiotowych sprawy. W pierwszym przypadku chodzi o tego samego adresata praw i obowiązków w sprawie, w drugim zaś o identyczność praw i obowiązków oraz identyczność ich podstawy prawnej i faktycznej. Ustalenie, że w sprawie już wszczętej lub prawomocnie zakończonej mamy do czynienia z tym samym podmiotem praw i obowiązków oraz z identycznym przedmiotem sprawy co w nowo wywiedzionej sprawie powoduje niedopuszczalność prowadzenia tego nowego postępowania. Podkreślenia wymaga również, że stan zawisłości sprawy rozpoczyna się z chwilą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego i trwa aż do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (B. Dauter, Metodyka..., 2014, s. 510). Istotą tego uregulowania jest wprowadzenie reguły, że w tej samej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami skarga przysługuje tylko raz. Nie można więc w takiej samej sprawie wszcząć nowego postępowania sądowoadministracyjnego między tymi samymi stronami. Wyłączona jest bowiem dopuszczalność skutecznego wniesienia kolejnej skargi na ten sam akt administracyjny, bądź to samo działanie lub bezczynność lub przewlekłość postępowania. Sąd I instancji słusznie przyjął, że taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Trafnie w tym względzie przyjął tożsamość sprawy prowadzonej pod sygn. akt II SAB/Lu 37/23 zainicjowanej skargą T. W. z 2 lutego 2023 r. ze sprawą II SAB/Lu 104/23 ze skargi datowanej na 22 maja 2023 r., w której skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy. Obie skargi dotyczyły bowiem bezczynności Wójta Gminy N. polegającej na niewykonaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 5 września 2022 r. nr SKO.41/3639/OS/2022. W takim przedmiocie procedował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie II SAB/Lu 37/23, co jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia wyroku z 17 maja 2023 r., którym oddalono skargę T. W. z 2 lutego 2023 r. Podkreślenia wymaga, że pojęcia granic sprawy ze skargi w przedmiocie bezczynności nie determinuje czasookres wyznaczony granicami skargi przez jej autora, lecz obiektywny stan tego faktu badany na chwilę wyrokowania przez sąd administracyjny. Tym samym należy uznać za procesowo niedopuszczalne wydawanie kolejnych merytorycznych orzeczeń w sprawie ze skarg na bezczynność za różne okresy, wyznaczone granicami kolejnych skarg w sytuacji, gdy sprawa taka została już rozpoznana lub jest w toku. Oczywiście nie dotyczy to sytuacji gdy skarga dotyczy okresu bezczynności po dacie wydania wyroku (prawomocnego), co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. W analizowanym przypadku poprzednio wniesiona skarga z 2 lutego 2023 r. uruchomiła postępowanie sądowe, w którym badano czy zarzucana w skardze bezczynność Wójta Gminy N. polegająca na niewykonaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 5 września 2022 r. nr SKO.41/3639/OS/2022 rzeczywiście istniała, tak w dacie wniesienia skargi, jak i wyrokowania. Nie było zatem możliwości wniesienia drugiej skargi – pismem z 22 maja 2023 r., skoro przed sądem stan zawisłości sprawy ze skargi na bezczynność Wójta Gminy N. powstał w wyniku wniesienia skargi z 2 lutego 2023 r. (w sprawie tej – sygn. akt II SAB/Lu 37/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wniesioną skargę oddalił wyrokiem z 17 maja 2023 r. -orzeczenie nie jest prawomocne). W tej sytuacji Sąd I instancji słusznie przyjął, że skarga w tej sprawie jest niedopuszczalna, o czym przesądza art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. i z tych przyczyn wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony (art. 247 P.p.s.a.). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.