I OZ 363/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1574/23 w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 maja 2023 r., nr KOC/2908/Sr/23 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Pismem z 30 czerwca 2023 r. M.K. (dalej: skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 maja 2023 r., nr KOC/2908/Sr/23 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W skardze zwróciła się do sądu o udzielenie jej czasu na złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika i zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. I SPP/Wa 226/23 Sąd I instancji przesłał skarżącej formularz wniosku o prawo pomocy, pouczając, że brak jego odesłania w terminie 7 dni od dnia doręczenia będzie skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Formularz został doręczony 23 sierpnia 2023 r. Również wezwaniem z 18 sierpnia 2023 r., doręczonym dorosłemu domownikowi 23 sierpnia 2023 r., Sąd I instancji wezwał skarżącą do usunięcia braków skargi przez podanie numeru PESEL, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 1 września 2023 r. wpłynął do sądu złożony na formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Wbrew instrukcji jego wypełnienia, nie dokonano skreślenia w rubryce 4.2, pozostawiając nieskreślone wszystkie możliwości ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z 5 września 2023 r., sygn. I SPP/Wa 226/23 referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśniając, że jest ono bezprzedmiotowe, albowiem skarżąca z ustawy jest zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w tej sprawie. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej 8 września 2023 r. Pismem nadanym 15 września 2023 r., które wpłynęło do sądu 19 września 2023 r., skarżąca zwróciła się o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Pismo to zostało zakwalifikowane jako kolejny wniosek, wobec czego przesłano skarżącej formularz wniosku PPF. Wniosek na urzędowym formularzu wpłynął do sądu 22 grudnia 2023 r. i obejmował żądanie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z 18 stycznia 2024 r., sygn. I SPP/Wa 272/23 starszy referendarz sądowy umorzyła postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznała skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Pismem z 11 marca 2024 r. Przewodniczący Wydziału zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczenie radcy prawnego z urzędu dla skarżącej. Pismem OIRP w Warszawie z 18 marca 2024 r. o wyznaczeniu został zawiadomiony pełnomocnik, o czym sąd powiadomiono 20 marca 2024 r. Ustanowienie pełnomocnika odnotowano 27 marca 2024 r. Postanowieniem z 27 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1574/23 Sąd I instancji odrzucił skargę. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wobec doręczenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w dniu 23 sierpnia 2023 r., 7 dniowy termin upłynął bezskutecznie 30 sierpnia 2023 r., co powoduje zastosowanie rygoru odrzucenia skargi. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 12 kwietnia 2024 r. Natomiast pełnomocnik skarżącej pismem z 9 kwietnia 2024 r., nadanym w tym dniu za pośrednictwem poczty, w związku z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi, nadesłał żądany numer PESEL i wskazał, że pismo informujące o wyznaczeniu pełnomocnikiem odebrał 2 kwietnia 2024 r., zatem brak formalny skargi uzupełnia w terminie. Datę odbioru pisma informującego o wyznaczeniu pełnomocnikiem potwierdził organ samorządu zawodowego. W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że uzupełnił brak formalny skargi wskazując numer PESEL skarżącej w terminie siedmiu dni od wyznaczenia go pełnomocnikiem. Ponadto podniósł, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że jeżeli w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL, to nie można przyjmować, że występuje brak formalny skargi uniemożliwiający nadanie skardze dalszego biegu. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zażalenie podlega uwzględnieniu. Kwestią istotną dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy Sąd I instancji skutecznie wezwał skarżącą osobiście do usunięcia braku skargi przez podanie numeru PESEL w sytuacji, gdy skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W okresie procedowania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata sąd nie powinien kierować do strony wezwań zagrożonych rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w skardze do sądu administracyjnego. Jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Wa 226/23 w dniu 16 sierpnia 2023 r., zaś kolejny został zgłoszony w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 5 września 2023 r., co ma istotne znaczenie z tego względu, że sposób wypełnienia pierwszego ze złożonych wniosków nie precyzował jego zakresu w sposób jednoznaczny, strona pozostawiła nieskreślone żądania z rubryki 4.2, odnoszące się do rodzaju ustanawianego pełnomocnika. Postanowieniem z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt I SPP/Wa 272/23 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. To następstwo zdarzeń pozwala przyjąć, że począwszy od zgłoszenia woli uzyskania prawa pomocy przez ustanowienia pełnomocnika w skardze, aż do wydania postanowienia z 18 stycznia 2024 skarżąca była osobą ubiegającą się o prawo pomocy w zakresie odnoszącym się do ustanowienia pełnomocnika. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie w dniu 18 marca 2024 r. wyznaczyła radcę prawnego do sprawy I SA/Wa 1574/23, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny uzyskał wiedzę w dniu 20 marca 2024 r. W dniu 27 marca 2024 r. zarządzeniem Sędziego dołączono pismo OIRP do akt sprawy i odnotowano wstąpienie do sprawy pełnomocnika. W punkcie trzecim zarządzenia z 27 marca 2024 r. wyznaczono posiedzenie niejawne na dzień 27 marca 2024 r. i w tym dniu odrzucono skargę skarżącej z powodu nieuzupełnienia braku skargi poprzez wskazanie przez skarżącą numeru PESEL. W sytuacji, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika składany jest wraz ze skargą - a tak prawidłowo Sąd I instancji rozpoznał wolę skarżącej wyrażoną w skardze, Sąd powinien powstrzymać się od kierowania wezwań do strony skarżącej, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii prawa pomocy w tym zakresie. W szczególności sąd nie powinien kierować do strony wezwań objętych rygorem odrzucenia skargi, nakłada bowiem wówczas na stronę obowiązki, których poniechanie albo wypełnienie po terminie rodzi negatywne skutki dla strony, pozbawionej pomocy prawnej, o jaką się ubiega. Wezwania takie powinny być kierowane do pełnomocnika, w przypadku jego ustanowienia. W niniejszej sprawie, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi zostało skierowane do skarżącej w dniu 18 sierpnia 2023 r., mimo, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został zarejestrowany w dniu 16 sierpnia 2023 r., a w dniu 17 sierpnia 2023 r. wysłano skarżącej formularz wniosku PPF. Wadliwości skierowania do skarżącej wezwania do uzupełnienia braku formalnego w dniu 18 sierpnia 2023 r. nie zmienia fakt wydania w dniu 5 sierpnia 2023 r. postanowienia rozstrzygającego wyłącznie w zakresie kosztów sądowych (postanowienie o umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych), albowiem w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu został złożony wniosek podtrzymujący wolę uzyskania pomocy ze strony kwalifikowanego pełnomocnika. Skierowanie wezwania do skarżącej w dniu 18 sierpnia 2023 r. (na skutek zarządzenia z 16 sierpnia 2023 r.) nie mogło być zatem skuteczne. W konsekwencji, postanowienie z dnia 27 marca 2024 r. o odrzuceniu skargi, jakie zapadło w wyniku niewypełnienia przez skarżącą wezwania, jest nieprawidłowe. Wzywanie skarżącego, jako nieuprawnione, nie może prowadzić do negatywnych dla strony konsekwencji. Praktyka zastosowana przez Sąd I instancji skutkuje przeprowadzeniem czynności osobiście ze skarżącą i ustanowieniem pełnomocnika na etapie, na którym osobiste zaniechania skarżącej wywołały już niekorzystne dla niej skutki. W takim przypadku udzielenie pomocy prawnej w postaci ustanowienia pełnomocnika jest pozorne i wywiera ograniczony skutek dla strony, skoro istotne czynności postępowania, obciążane rygorem odrzucenia skargi zostały przeprowadzone przed ustanowieniem pełnomocnika, ale już po zgłoszeniu wniosku o prawo pomocy, a przed jego rozpoznaniem. W odniesieniu do argumentacji zażalenia wskazać natomiast należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie nie uznaje, że zaleganie numeru PESEL w aktach administracyjnych, umożliwia nadania skardze dalszego biegu. Kwestia ta była przedmiotem rozbieżności orzeczniczych, rozwiązanych ostatecznie uchwałą NSA, II GPS 3/22, w której stwierdzono, że niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do rozpatrzenia wniosku pełnomocnika o zasądzenie od organu kosztów zastępstwa procesowego. Wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 (art. 209 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Wniosków o zwrot kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzyga w postępowaniu zażaleniowym. Dodatkowo w zawisłym postępowaniu skarżącej przysługuje ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z uwagi na zawarte jednocześnie oświadczenie, iż "koszty nie zostały zapłacone w całości ani w części", wniosek pełnomocnika można potraktować, jako wniosek o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu. Także taki wniosek nie podlega jednak rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.) Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.