I OZ 35/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Syndyka Masy Upadłości J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 35/21 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów leczenia oraz pobytu czasowo odebranych zwierząt postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 35/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę kasacyjną Syndyka Masy Upadłości J. T. od wyroku z dnia 13 maja 2021 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wyrokiem z dnia 13 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Syndyka Masy Upadłości J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2020 r. w przedmiocie ustalenia kosztów leczenia oraz pobytu czasowo odebranych zwierząt. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 czerwca 2021 r. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku oraz uiścił tytułem wpisu od skargi kasacyjnej kwotę 100 zł. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2021 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, tj. jego uzupełnienia w kwocie 851 zł oraz podanie danych, o których mowa w art. 46 § 2 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia wezwania. Wezwania skierowano na adres pełnomocnika podany w skardze kasacyjnej i doręczono do rąk pełnomocnika pocztowego adresata w dniu 9 sierpnia 2021 r. Ustawowy termin do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie w dniu 16 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że wobec nieuiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej oraz nieuzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez podanie danych, o których mowa w art. 46 § 1 pkt 2 lit. c P.p.s.a. skargę kasacyjną należało odrzucić na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 230 i art. 178 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Syndyk Masy Upadłości J. T., domagając się umorzenia niniejszego postępowania, a także postępowania administracyjnego w sprawie prowadzonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie z uwagi na utratę legitymacji procesowej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w sytuacji gdy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi po ogłoszeniu upadłości postępowanie toczy się nadal z udziałem upadłego, a nie z udziałem syndyka, to wydany w takich warunkach wyrok dotknięty jest wadą nieważności. Strona (upadły) nie miał zdolności procesowej i tym samym także był pozbawiony możności obrony swoich praw. Wystąpienie przesłanek nieważności należy badać na dzień ich wystąpienia. W niniejszej sprawie istotne jest, że postępowanie upadłościowe zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt VII GUp 20/19 "of", a zatem syndyk utracił legitymację procesową. Tym samym nie została wniesiona opłata, o którą wezwał Sąd pismem doręczonym w dniu 9 sierpnia 2021 r., zatem w czasie gdy syndyk utracił zdolność procesową. Tym samym, w ocenie wnoszącego zażalenie, konieczne jest umorzenie niniejszego postępowania, a także postępowania administracyjnego w sprawie prowadzonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, albowiem sprawa ta dotyczy Syndyka Masy Upadłości, a nie J. T. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę kasacyjną Syndyka Masy Upadłości J. T. od wyroku z dnia 13 maja 2021 r. wobec nieuiszczenia należnego wpisu oraz nieuzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez podanie danych, o których mowa w art. 46 § 1 pkt 2 lit. c P.p.s.a. Z powyższym rozstrzygnięciem należy się zgodzić jednakże z innych powodów niż podniesionych w uzasadnieniu postanowienia. Wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.), po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Przepis ten jednoznacznie zatem wskazuje, że w postępowaniach dotyczących masy upadłości legitymowanym do występowania w nich jest jedynie syndyk masy upadłości. Postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka lub przeciwko niemu, a syndyk takie postępowania prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Upadły zachowuje legitymację jedynie w sprawach, które nie dotyczą masy upadłości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w postępowaniach dotyczących masy upadłości. Wynikająca z art. 144 ust. 1 powołanej ustawy konstatacja, że syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości, jest jednoznaczna ze stwierdzeniem, że przysługuje mu legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły, jako podmiot stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1841/13 oraz postanowienia z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt I FSK 286/20 i I FSK 287/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w doktrynie akceptację znalazło pojęcie strony postępowania w znaczeniu formalnym, tj. takiej, która prowadzi postępowanie we własnym imieniu, ale w interesie innej osoby (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego., Komentarz s. 226 i n.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się dodatkowo, że syndyk traci legitymację procesową w sprawach dotyczących praw upadłego z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2004 r. sygn. akt I PZ 22/04, OSNP 2005, nr 10, poz. 146). W jego miejsce w postępowaniach cywilnych wchodzi wówczas upadły (art. 367 ust. 2 ustawy), który odzyskuje legitymację procesową w sprawach dotyczących swego majątku, objętego wcześniej masą upadłości. Mając na uwadze przedstawione rozważania zauważyć należy, że przymiot strony w niniejszym postępowaniu miał Syndyk Masy Upadłości J. T., co do którego postanowieniem z dnia 18 lutego 2019 r. sygn. akt VII GU 3/19 "of" Sąd Rejonowy w Koszalinie VII Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość, wyznaczył sędziego komisarza oraz Syndyka Masy Upadłości. Jednakże postanowieniem z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt VII GUp 20/19 "of" Sąd ten uwzględnił wniosek syndyka i umorzył bez ustalania planu spłaty wierzycieli zobowiązania upadłego, powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, tj. przed dniem 18 lutego 2019 r., z wyłączeniem wierzytelności, o których mowa w art. 49121 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe. O ile zatem konsekwencją ogłoszenia upadłości było odebranie upadłemu zarządu nad jego majątkiem, powierzenie tego zarządu syndykowi i przyznanie legitymacji do występowania w niniejszym postępowaniu to wraz z uprawomocnieniem się postanowienia stwierdzającego zakończenie postępowania upadłościowego, syndyk utracił zarząd nad majątkiem upadłego, a w konsekwencji utracił także zdolność sądową. Jak wynika z informacji przekazanej przez Sąd Rejonowy w Koszalinie przy piśmie z dnia 30 grudnia 2021 r., wskazane postanowienie o umorzeniu zobowiązań J. T. uprawomocniło się 16 lipca 2021 r., a zatem wniesioną w tym dniu przez byłego syndyka skargę kasacyjną od wyroku z dnia 13 maja 2021 r. należało odrzucić z uwagi na złożenie jej przez podmiot, niebędący już stroną postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym trzeba, że istotnie korespondencja zawierająca wezwania Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej została niezasadnie skierowana do syndyka, w sytuacji gdy utracił on zdolność sądową na skutek wygaśnięcia jego funkcji wskutek umorzenia postępowania upadłościowego. Skoro bowiem w dniu 16 lipca 2021 r. nastąpiło prawomocne umorzenie postępowania upadłościowego, to pisma sądowe po tej dacie, powinny być kierowane do J. T., a nie do syndyka. Powyższe uchybienie nie miało jednakże wpływu na wynik sprawy bowiem, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 173 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 178 P.p.s.a. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Syndyk Masy Upadłości J. T. poinformował Sąd I instancji o zakończeniu postępowania upadłościowego dopiero w uzasadnieniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, tj. prawie cztery miesiące po umorzeniu postępowania upadłościowego i prawie trzy miesiące po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 17 czerwca 2021 r. W dacie wniesienia skargi kasacyjnej, w dniu wezwania do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej, a także wydania postanowienia o odrzuceniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie dysponował zatem wiedzą o wniesieniu skargi kasacyjnej przez nieuprawniony podmiot. Na skutek zaniechań syndyka Sąd I instancji nie miał możliwości informowania upadłego o działaniach jakie powinien podjąć, aby skutecznie dokonać czynności procesowych. Uzasadnione wobec tego jest stanowisko, że to rolą syndyka działającego na rzecz upadłego było udzielanie informacji o zapadłych orzeczeniach dotyczących jego sytuacji, a także o wnoszonych środkach zaskarżenia. Nie można przy tym pominąć, że powinności syndyka wobec upadłego po ustaniu funkcji syndyka, takie jak niezwłoczne wydanie upadłemu jego majątku, ksiąg, korespondencji i dokumentów określa art. 364 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe. W sprawie nie zachodziły również, na obecnym etapie, podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego bowiem treść art. 145 § 3 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje na możliwość m.in. uchylenia decyzji w przypadkach, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., i umorzenia postępowania administracyjnego, jedynie w wyroku sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.