I OZ 316/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 marca 2025 r. sygn. akt II SPP/Gl 222/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego w sprawie ze skargi S.S. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSI/41.5/325/2024/11914 w przedmiocie przekazania wniosku o uchylenie decyzji wydanych w sprawach pobytu w domu pomocy społecznej zarejestrowanej pod sygnaturą akt II SA/Gl 1188/24 postanawia: oddalić zażalenie.

S.S., zwany dalej "skarżącym", reprezentowany przez kuratora Z.S., wnioskiem z dnia 12 listopada 2024 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2025 r. umorzono postępowanie w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych i oddalono wniosek w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego. W piśmie z dnia 15 lutego 2025 r., stanowiącym jednocześnie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2025 r., skarżący wniósł o wyłączenie starszego referendarza sądowego L.S. od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.S., zwanego dalej "skarżącym", na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r., nr SKO.PSI/41.5/325/2024/11914 w przedmiocie przekazania wniosku o uchylenie decyzji wydanych w sprawach pobytu w domu pomocy społecznej zarejestrowanej pod sygnaturą akt II SA/Gl 1188/24. W dniu 11 marca 2025 r. ww. referendarz sądowy złożył pisemne oświadczenie, z którego wynika, że nie są mu znane żadne okoliczności wymienione w art. 18 oraz art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), które uzasadniałyby wyłączenie go od orzekania w sprawach dotyczących skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zwany dalej "Sądem I instancji" postanowieniem z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Gl 222/24, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie referendarza sądowego. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności referendarza, co bezspornie wynika z załączonego oświadczenia. Podniesione we wniosku zarzuty nie świadczą o stronniczości referendarza, czy też o zamiarze uniemożliwienia wniesienia przez skarżącego skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Gl 1188/24. Postanowienie referendarza z dnia 22 stycznia 2025 r. wyraża jego pogląd prawny w konkretnej sprawie i skarżący, ponieważ się z nim nie zgadza, wniósł sprzeciw. Wnioskodawca nie wykazał żadnych okoliczności wskazujących na negatywne nastawienie referendarza do jego osoby, które mogłyby podważyć oświadczenie złożone przez referendarza. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył skarżący wskazując w uzasadnieniu, że referendarz sądowy L.S. działał rozmyślnie w celu zablokowania złożenia przez skarżącego skargi kasacyjnej, poprzez limitowanie ilości wypalanych przez skarżącego papierosów. W ocenie wnoszącego zażalenie jest oczywistym, że blokując bezprawnie skargę kasacyjną na postanowienie Sądu I instancji referendarz dowiódł swojej stronniczości, chroniąc WSA w Gliwicach, jego pracodawcę, przed konsekwencjami skargi kasacyjnej. Podkreślono, że odmawianie skarżącemu prawa do nawyku palenia świadczy o odnoszeniu się przez referendarza sądowego do wyżej wymienionego z pogardą. Odmowa przyznania radcy prawnego stanowi czyn samowolny bez żadnego uzasadnienia i ma charakter oszustwa. Ponad powyższe skarżący złożył w przedmiotowym zażaleniu wniosek o przyznanie pomocy "w osobie doradcy prawnego z jedynym przeznaczeniem doręczenia skargi kasacyjnej do NSA". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia referendarza sądowego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego referendarze sądowi nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy (m.in. postanowienie NSA z dnia 14 wrzesnia 2016 r., I OZ 937/16; powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie referendarza sądowego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do wyłączenia referendarza sądowego L.S. od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie w sprawie instytucji wyłączenia referendarza sądowego w oparciu o art. 19 w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a. Powodem takim nie może być subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności ww. referendarza sądowego, czy też o dyskryminacji z jego strony. Podjęcie przez referendarza sądowego niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, działań co do jego osoby w tej sprawie oraz w innych sprawach toczących się z jego udziałem, nie stanowi podstawy do wyłączenia ww. referendarza od orzekania w rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, albowiem w środkach odwoławczych od orzeczeń referendarza może on podnosić zarzuty dotyczące ewentualnych uchybień procesowych. Przyczyny wyłączenia referendarza sądowego muszą mieć zawsze charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Referendarz sądowy, którego dotyczył wniosek, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożył wymagane oświadczenie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego oświadczenia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie referendarza sądowego brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez niego w tej sprawie oświadczenia. Instytucja wyłączenia referendarza sądowego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu referendarzy, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że złożony przez skarżącego wniosek o wyłączenie referendarza sądowego L.S. od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 w związku z art. 24 § 1 P.p.s.a. W nawiązaniu do złożonego w zażaleniu wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że sprawa dotycząca przyznania skarżącemu prawa pomocy – także w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu – pozostaje w toku, w związku z powyższym wniosek skarżącego w tym przedmiocie pozostaje bezprzedmiotowy do czasu jej rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.