I OZ 256/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji "P." w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Bk 199/24 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 11 lutego 2025 r. w sprawie ze skargi Fundacji "P." w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie oznaczenia w ewidencji gruntów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Bk 199/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił zażalenie Fundacji "P." w B. na postanowienie z dnia 11 lutego 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2025 r. w przedmiocie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. starszy referendarz sądowy: 1) umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych; 2) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, jednakże postanowieniem z dnia 11 lutego 2025 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku utrzymał w mocy powyższe postanowienie z dnia 10 stycznia 2025 r. W dniu 3 marca 2025 r. Fundacja wniosła zażalenie na to postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucając zażalenie przytoczył treść art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 259 § 1 oraz art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." i stwierdził, że z powyższych regulacji wynika, że postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest więc środkiem odwoławczym. Z kolei wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy, działa jako sąd drugiej instancji, tj. jako instancja kontrolująca orzeczenie referendarza sądowego. Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego staje się prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługują od niego żadne środki odwoławcze, w tym zażalenie (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Taka kolejność zapadłych orzeczeń kończy merytoryczne rozpoznawanie wniosków w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W konsekwencji postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lutego 2025 r. wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia z dnia 10 stycznia 2025 r. wydanego przez starszego referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia, o czym poinformowano Fundację doręczając jej odpis prawomocnego postanowienia z dnia 11 lutego 2025 r. Na marginesie Sąd zauważył, że argumentacja podnoszona przez Fundację w zażaleniu dotyczy zasadności odmowy przyznania prawa pomocy, co - jak wskazano - w związku z wyczerpaniem toku instancyjnego nie może podlegać rozważaniom na obecnym etapie postępowania. Przedmiotem niniejszego postanowienia jest wyłącznie odrzucenie zażalenia strony, nie zaś kwestia zasadności odmowy przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia enumeratywnie wymienione w art. 194 § 1 pkt 1 - 10. Przepis art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Postanowienie, o którym mowa w art. 260 § 1 P.p.s.a. nie zostało wymienione w żadnym z punktów art. 194 § 1 P.p.s.a., a ponadto ustawa nie przewiduje wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie. Stosownie bowiem do art. 260 § 2 P.p.s.a., Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu co oznacza, że droga sądowa zostaje wyczerpana. W obowiązującym stanie prawnym, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia lub zarządzenia referendarza, zażalenie nie przysługuje. Wniesienie takiego zażalenia jest niedopuszczalne i skutkuje jego odrzuceniem. W związku z powyższym zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lutego 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2025 r. w przedmiocie prawa pomocy zostało zasadnie odrzucone z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.