I OZ 248/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2026 r., sygn. akt III SAB/Kr 61/25 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi L. M. na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w przedmiocie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia postanawia: odrzucić zażalenie

Postanowieniem z 9 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi L. M. na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w przedmiocie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że 18 grudnia 2025 r., na podstawie przedłożonego aktu zgonu, powziął informację o zgonie skarżącej, który nastąpił [...] maja 2025 r. WSA w Krakowie uznał że przedmiot niniejszego postępowania jest ściśle związany z osobą skarżącej i wobec jej śmierci wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania. Wyjaśnił, że decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913). Decyzja taka odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą skarżącej. Z uwagi na powyższe, Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. M. wskazując na brak podstaw do umorzenia postępowania sądowego zainicjowanego skargą jego matki – L. M. Wskazał, że posiada interes prawny w prowadzeniu tego postępowania wywodzony z art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U., poz. 1429 ze zm.) oraz konieczności uzyskania prejudykatu, o którym mowa w art. 4171 § 3 Kodeksu cywilnego. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy pozwoliłoby także na zastosowanie art. 149 § 2 p.p.s.a., tj. przyznanie na rzecz strony sumy pieniężnej od organu, który dopuścił się bezczynności. W odpowiedzi na zażalenie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie wniósł o odrzucenie zażalenia z uwagi na brak interesu prawnego wnoszącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlegało odrzuceniu. Stosownie do treści art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzki sąd administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zgodnie zaś z art. 180 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Przepisy te z mocy art. 197 § 2 p.p.s.a. znajdują odpowiednie zastosowanie do postępowania toczącego się na skutek zażalenia. Śmierć strony postępowania sądowego, zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., stanowi podstawę do zawieszenia postępowania, celem ustalenia następców prawnych zmarłego, a następnie podjęcia i prowadzenia postępowania z ich udziałem. Zasada ta nie ma jednak zastosowania w przypadkach uregulowanych w art. 124 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowiący, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Kwestią zasadniczą w tej sprawie jest ocena interesu prawnego W. M. do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu Wojewódzkiego o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi L. M. na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w przedmiocie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Na obecnym etapie postępowania ocena legitymacji procesowej wnoszącego zażalenie podlega badaniu przez pryzmat przesłanek określonych w art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić zatem trzeba, że celem skargi na bezczynność jest kontrola, czy organ objęty zarzutem bezczynności nie wykonuje obowiązków związanych z załatwieniem sprawy administracyjnej, a w przypadku potwierdzenia zarzutu, zobowiązanie organu do podjęcia działań mających doprowadzić do jej załatwienia. Zarzut bezczynności może zgłosić strona, a zatem podmiot mający interes prawny w sprawie, której postępowanie dotyczy. Interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawną. Oznacza to, że podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa wskazujący na własne prawo lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Przedmiot postępowania prowadzonego przed Sądem I instancji – bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 913 ze zm., dalej: u.r.z.s.) – odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej L. M. Wskazać trzeba, że postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego składa się z dwóch całkowicie odrębnych procedur. Są one realizowane przez różne instytucje, opierają się na innych przepisach prawa i wymagają złożenia osobnych dokumentów. Etap pierwszy – ustalenie poziomu potrzeby wsparcia prowadzony jest przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Celem tego postępowania jest dokonanie specjalistycznej oceny funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością i ustalenie liczby punktów określających poziom potrzeby wsparcia. Zgodnie z przepisami u.r.z.s., potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej (art. 4b ust. 1 u.r.z.s.) i ustala się ją osobom legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (art. 4b ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 u.r.z.s.). W decyzji właściwy organ ustala poziom potrzeby wsparcia osoby niepełnosprawnej, w wartościach punktowych (art. 6b5 w zw. z art. 4b ust. 3 u.r.z.s.). Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (art. 6b3 ust. 1 u.r.z.s.), a więc na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, względnie ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych. Na tym etapie nie powstaje jeszcze prawo do świadczenia wspierającego. Uzyskanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia stanowi natomiast warunek wystąpienia przez osobę niepełnosprawną mającą potrzebę wsparcia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wspierającego wprowadzonego ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 poz. 1429 ze zm., dalej: u.ś.w.). Przepisy art. 9 ust. 2 i 3 u.ś.w. wspierającym stanowią, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Dopiero na tym etapie (postępowania świadczeniowego przed ZUS) rozstrzygane są kwestie prawa do świadczenia, jego wysokości, okresu przysługiwania, wypłaty i ewentualnych należności pozostających po śmierci uprawnionego. Wskazywany przez wnoszącego zażalenie art. 4 ust. 3 i 4 u.ś.w., jako źródło jego indywidualnego interesu prawnego, reguluje szczególne skutki śmierci osoby uprawnionej już na etapie świadczeniowym, czyli w postępowaniu prowadzonym przez ZUS. Zgodnie z tymi przepisami w razie śmierci osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, świadczenie wspierające pobierane przez tę osobę przysługuje osobie wspólnie z nią zamieszkującej i gospodarującej za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon, o ile świadczenie to nie zostało za ten miesiąc wypłacone już osobie, o której mowa w art. 3 ust. 2 (art. 4 ust. 3). Roszczenie o wypłatę świadczenia wspierającego na zasadach określonych w ust. 3 wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie wspierające przysługiwało (art. 4 ust. 4). Nie można więc z przepisu dotyczącego wypłaty świadczenia wyprowadzać uprawnienia do kontynuowania postępowania sądowoadministracyjnego odnoszącego się do bezczynności organu orzeczniczego. Art. 4 ust. 3 i 4 u.ś.w. zakłada, iż istnieje świadczenie wspierające należne osobie zmarłej albo że istnieje podstawa do ustalenia takiego świadczenia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne nie dotyczyło prawa do świadczenia wspierającego, lecz wyłącznie bezczynności zespołu wojewódzkiego, czyli pierwszego, wstępnego etapu procedury wymaganej dla jego uzyskania. Ocena czy zmarła spełniała przesłanki uzyskania świadczenia wspierającego oraz czy po jej śmierci powstały jakiekolwiek należności podlegające wypłacie osobom wskazanym w art. 4 ust. 3 i 4 u.ś.w., należy do postępowania w sprawie świadczenia wspierającego, a nie postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego bezczynności organu orzeczniczego. Nie można również przyjąć, jakoby interes prawny wnoszącego zażalenie mógł być skutecznie wywodzony z zawartego w skardze L. M. wniosku o przyznanie sumy pieniężnej bądź z zamiaru uzyskania prejudykatu dla ewentualnego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 4171 § 3 k.c. Jak już bowiem wyżej wskazano interes prawny stanowiący przesłankę legitymacji procesowej musi mieć charakter indywidualny i bezpośredni. Musi on wynikać z normy prawa, która wiąże określone skutki prawne bezpośrednio z sytuacją podmiotu występującego ze środkiem zaskarżenia. Nie jest natomiast wystarczające istnienie interesu faktycznego, ekonomicznego lub procesowego rozumianego jako zainteresowanie określonym wynikiem postępowania z uwagi na jego potencjalną przydatność w innym postępowaniu. Argumentacja wnoszącego zażalenie opiera się na twierdzeniu, że rozstrzygnięcie sądu administracyjnego stwierdzającego bezczynność organu mogłoby stanowić prejudykat dla przyszłego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Tak rozumiany interes nie pozostaje jednak w bezpośrednim związku z przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz odnosi się do potencjalnych, pośrednich i hipotetycznych następstw ewentualnego rozstrzygnięcia, które mogłyby ujawnić się dopiero na gruncie odrębnych reżimów odpowiedzialności prawnej, w szczególności w ramach postępowania odszkodowawczego przeciwko Skarbowi Państwa. Oderwanie oceny interesu prawnego od przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego prowadziłoby zaś do niedopuszczalnego rozszerzenia legitymacji procesowej na podmioty, których sytuacja prawna nie pozostaje w bezpośrednim związku z zarzucanym organowi brakiem działania w indywidualnej sprawie administracyjnej. Z tego względu art. 4171 § 3 k.c. nie może stanowić samoistnego źródła interesu prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podobnie ocenić należy argument odwołujący się do zawartego w skardze L. M. wniosku o przyznanie sumy pieniężnej. Żądanie przyznania sumy pieniężnej nie istnieje samoistnie. Jest ono akcesoryjne wobec skargi na bezczynność. Jeżeli ustaje możliwość dalszego prowadzenia postępowania z uwagi na śmierć strony i osobisty charakter dochodzonego prawa, to nie powstaje odrębny interes prawny po stronie spadkobiercy tylko dlatego, że w skardze zamieszczono wniosek o przyznanie sumy pieniężnej. Z przedstawionych względów należało uznać, że wnoszący zażalenie nie wykazał istnienia własnego, aktualnego i bezpośredniego interesu prawnego pozostającego w związku przedmiotem niniejszego postępowania. Sprawa bezczynności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w zakresie rozpatrzenia wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia dotyczyła praw ściśle związanych z osobą zmarłej L. M., stąd zażalenie W. M. na postanowienie Sądu I instancji o umorzeniu tego postępowania, podlegało odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.