I OZ 204/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1433/13 odmawiające zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 11 kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. K. zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r. odmówił J. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uznając, że rozpatrywany wniosek zawiera identyczne informacje jak te, które legły u podstaw wydania postanowienia z dnia 7 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia z 11 kwietnia 2014 r. WSA wskazał także, iż skarżący nie udzielił wyczerpujących informacji, o które został wezwany przez Sąd, a mianowicie nie wypowiedział się m.in. co do kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów, chociaż przyznał, że pracuje dorywczo. Z wniosku oraz przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący nie posiada środków w związku z okresowym zawieszeniem działalności gospodarczej i utrzymuje się z prac dorywczych. Nie wskazał, jaki dochód z tego tytułu osiąga. Podał, iż częściowo partycypuje w kosztach utrzymania dwóch niepełnoletnich córek, płacąc alimenty. Mieszkanie o powierzchni 31 m2, w którym mieszka, jest "przepisane hipotecznie" na rzecz córki. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do wyjaśnienia m.in. z czego lub z czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje, z jakich środków wnioskodawca płaci świadczenie alimentacyjne i w jakiej wysokości, skarżący złożył pismo procesowe, w którym wskazał, że utrzymuje się z pracy dorywczej, często bez pieniędzy, za wyżywienie. Na okoliczność konieczności ponoszenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz córek przedstawił kserokopię pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. w sprawie o sygn. akt [...]. Następnie wyjaśnił, że lokal mieszkalny przy ul. M. o powierzchni 31 m2 zajmuje osobiście, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, zaś według jego oświadczenia "właścicielem poprzez zapis hipoteczny jest córka W. K.". Wskazał, że jego własne koszty utrzymania są znikome z uwagi na prowadzenie życia bez nałogów oraz z pomocą osób życzliwych, oraz że nie otrzymuje żadnej pomocy oraz wsparcia osób w sposób znaczny umożliwiający podniesienie stopy życiowej. Wyjaśnił ponadto, że powodem zawieszenia działalności gospodarczej była i nadal jest "katastrofalna polityka władz państwowych skutkująca załamaniem koniunktury gospodarczej w zakresie budownictwa". Oświadczył ponadto, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej, nie posiada konta bankowego, nie składał deklaracji podatkowej PIT za rok 2012 z powodu braku dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 400/14 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2014 r. W dniu 30 czerwca 2014 r. skarżący, na urzędowym formularzu PPF, złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku podał, że ma zasądzone alimenty na podstawie wyroku sądowego. Nie posiada aktualnie żadnych dodatkowych źródeł utrzymania. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez: wskazanie aktualnego źródła utrzymania, wskazania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, wskazanie przez kogo, na czyją rzecz i w jakiej kwocie wypłacane są "zasądzone alimenty na podstawie wyroku sądowego", wskazanie, czy skarżący ubiegał się lub otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, czy otrzymuje pomoc materialną lub finansową od rodziny bądź osób trzecich, nadesłanie kopii PIT za 2013 r., jeśli skarżący rozliczał się z urzędem skarbowym i wyciągów bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się prac dorywczych, zarabia drobne kwoty, zaś z powodu braku umów nie jest w stanie określić łącznego dochodu, na utrzymanie wydaje ok. 200 zł miesięcznie, komornik potrąca kwotę 1000 zł z należnej mu diety z tytułu cyt. "funkcji społecznej" na rzecz nieletnich córek. Wyjaśnił, że dzieci mieszkają razem z matką, a skarżący współfinansuje wydatki związane z ich utrzymaniem. Wskazał, że sporadycznie otrzymuje pomoc od rodziny w formie posiłku, zaś zamieszkuje w mieszkaniu należącym do córki i z tego tytułu ponosi koszty w wysokości ok. 460 zł. Jednocześnie oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego, nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych ani konta bankowego. Jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku, ale nie jest zarejestrowany w biurze pośrednictwa pracy. Skarżący w dniu 8 sierpnia 2014 r. nadesłał kolejny formularz PPF, w którym wniósł o ustanowienie adwokata i wskazał, że nie posiada środków w związku z okresowym zawieszeniem działalności gospodarczej oraz partycypowaniem w kosztach utrzymania nieletnich – obowiązek alimentacyjny. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1433/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania J. K. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt I OZ 914/14 uchylił postanowienie z dnia 27 sierpnia 2014 r. i przekazał sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał, że Sąd I instancji rozpoznawał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podczas gdy strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 11 kwietnia 2014 r. uznając, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został złożony na podstawie art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."). Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 11 kwietnia 2014 r. Sąd ustalił, że w piśmie z 28 lipca 2014 r. skarżący dodatkowo ujawnił, że otrzymuje wynagrodzenie (dietę) z tytułu pełnienia "funkcji społecznej", i z tego dochodu komornik potrąca kwotę 1000 zł z tytułu alimentów na rzecz dwóch nieletnich córek. Skarżący jednak nie podał, jaka to funkcja, ani jaka jest wysokość wynagrodzenia. Tej informacji nie było w poprzednich wnioskach. Ponadto skarżący uchyla się, pomimo wezwań, od wskazania wysokości dochodu z prac dorywczych, twierdząc, że brak umów uniemożliwia mu jego obliczenie. Dodatkowo wskazuje, że ponosi koszty związane z opłatami około 460 zł oraz na zaspokojenie potrzeb socjalnych wydaje około 200 zł miesięcznie. Zdaniem WSA w Warszawie, powyższe okoliczności świadczą to o tym, że sytuacja materialna skarżącego nie zmieniła się na niekorzyść, a wręcz przeciwnie skarżący ujawnił, że otrzymuje "dietę z tytułu funkcji społecznej". Ponadto skarżący nie udzielił wyczerpujących informacji, do których został wezwany przez Sąd. WSA zaznaczył, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. K. domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak przyjęto w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że rozpoznawany przez Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w tym przedmiocie. W tym zakresie uwzględnić należy, co zostało wyeksponowane w postanowieniu Sądu I instancji, iż możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 P.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165). Stwierdzić należy, że zasadnie Sąd I instancji przyjął, iż w sytuacji materialnej wnioskodawcy nie zaszła taka zmiana, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Zgodzić się również trzeba ze stwierdzeniem, że dodatkowe wyjaśnienia przedstawione przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji, nie mogły dostarczyć odpowiednich podstaw do uznania, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącego dane co do jego aktualnej sytuacji majątkowej budziły uzasadnione wątpliwości. Słusznie zauważył Sąd I instancji, iż informacja o wysokości dochodów z prac dorywczych, jak również wysokości wynagrodzenia z tytułu pełnienia "funkcji społecznej" były niezbędne do pełnej i wyczerpującej oceny sytuacji skarżącego. Uchylenie się więc strony od rzetelnego wskazania źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów, nie pozwalało na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym na uznanie, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do udzielenia prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji