II SA/Rz 154/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Zawartym w skardze wnioskiem R. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF, mającym zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jako zakres dochodzonego prawa pomocy wskazał także ustanowienie adwokata. Oświadczył w nim, że jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą żadnego majątku ani dochodów (bezrobotny bez prawa do zasiłku). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienie wniosku, przedłożył kolejny formularz PPF, wskazując jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ojca i matkę, na których utrzymaniu od dawna pozostaje, a którzy sami znajdują się w ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Oni również nie posiadają żadnego majątku, niemniej uzyskują dochody w postaci świadczenia przedemerytalnego (matka) i emerytury (ojciec) w wysokości odpowiednio 991 i 2304 zł brutto. Obydwoje pozostają w leczeniu onkologicznym, z czym wiążą się znaczne wydatki na zakup leków i dojazdy do placówek medycznych. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego rodziców skarżącego, wyciągi z rachunku bankowego jego matki za okres od 14 listopada 2014 r. do 13 lutego 2015 r. z wykazanym saldem końcowym 2,33 zł oraz decyzji ZUS o waloryzacji emerytury ojca (na ich podstawie ustalono kwoty dochodów netto rodziców skarżącego, tj. odpowiednio 847 i 1906 zł). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez skarżącego prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I FZ 378/13 ma ona wykazać, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie tego prawa. Dochody i sytuacja materialno – bytowa jej i osób wspólnie gospodarujących (jeżeli takie są) jest przy tym jedynym kryterium, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; znajduje to odzwierciedlenie m.in. w postanowieniu NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. I OZ 393/08, zgodnie z którym rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, sąd, oceniając sytuację materialną strony, bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym ze stroną gospodarstwie. Analiza udzielonych informacji nie potwierdza wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy tak w zakresie całkowitym (objętym wnioskiem), jak i częściowym, mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków /opłaty sądowe i wydatki składają się na koszty sądowe/ lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego /przesłanką przyznania częściowego prawa pomocy jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a./. Dla uznania spełnienia tych przesłanek niewystarczające jest stwierdzenie o pozostawaniu na utrzymaniu rodziców oraz ich ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej, zwłaszcza że posiadają oni stałe i nie należące do najniższych względem niezbędnych potrzeb życiowych 3 osób dochody (2753 zł). Przede wszystkim, skarżący mimo nie budzącego wątpliwości wezwania, nie oznaczył ponoszonych przez nich wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem (zakupem żywności, środków czystości, odzieży, opłatami za mieszkanie itp.). Nie kwestionując wykazanego kartami leczenia szpitalnego złego stanu zdrowia rodziców, dotyczy to także wydatków związanych z ich leczeniem; w tym zakresie niewystarczające jest ogólnikowe stwierdzenie, że pochłaniają one "dużo pieniędzy". Kolejne uwagi związane są z brakiem ustosunkowania się do kwestii właścicielskich zajmowanego przez niego i rodziców mieszkania, posiadania pojazdów mechanicznych i ewentualnych wydatków związanych z ich utrzymaniem, a także posiadania przez niego i ojca rachunków bankowych oraz ich stanu (zostały one przedstawione tylko w odniesieniu do matki, co nie może być uznane za w pełni wiarygodne). Z danych tych, zwłaszcza z uwagi na brak możliwości porównania dochodów i wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem trudno wywieść, że skarżący, nie tylko nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ale też, by ich jednorazowe opłacenie wiązało się dla niego i rodziców z jakimkolwiek uszczerbkiem, nie tylko w koniecznym utrzymaniu (w niniejszej sprawie warunkujący rozpoznanie skargi wpis wynosi 200 zł). Przemawia to wprost przeciwko udzieleniu wnioskodawcy jakiegokolwiek wsparcia. Prawo pomocy, finansowane ze środków publicznych, nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego. Wątpliwości dot. istotnych dla jego przyznania okoliczności nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej, a taki wymiar miałoby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w sytuacji braku współpracy w ich wyjaśnieniu. Odmowa, niepełne lub ogólnikowe udzielanie tych informacji powoduje zatem, że musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdzenie tego stanowi postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W przypadku skarżącego dochodzi jeszcze jedna ważna okoliczność dotycząca stricte jego osoby. Nie wyjaśnił on mianowicie, dlaczego jako osoba młoda i zdolna do pracy nie podejmuje jakichkolwiek, chociażby dorywczych prac zarobkowych, długotrwale pozostając na utrzymaniu rodziców i to w sytuacji, gdy ich sytuację sam ocenia jako ciężką. W kontekście ustawowych przesłanek decydujących o przyznawaniu prawa pomocy, także niewykorzystane możliwości zarobkowe traktowane są jako okoliczności przemawiające przeciwko przyznaniu tego prawa. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje mu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Przepisy tej ustawy nie statuują także obowiązku działania stron przed sądem przez fachowych pełnomocników, a sąd administracyjny bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, co dodatkowo zabezpiecza prawa stron postępowania. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.