I OZ 200/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 153/25 o odmowie przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2025 r. nr SKO Gd/4229/24 w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 153/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę M. T. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 lutego 2025 r. nr SKO Gd/4229/24 w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie zasiłku stałego. Powyższy wyrok doręczono Skarżącej 7 lipca 2025 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 54). Następnie postanowieniem z dnia 15 września 2025 r., sygn. akt II SPP/Gd 97/25 referendarz sądowy Sądu I instancji przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 15 września 2025 r. Pomorskiej Izbie Adwokackiej w Gdańsku 18 września 2025 r. doręczono powyższe postanowienie. W piśmie tym poinformowano Pomorską Izbę Adwokacką w Gdańsku, że wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 153/25, wydanym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, Sąd I instancji oddalił skargę wniesioną przez Skarżącą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 lutego 2025 r. nr SKO Gd/4229/24 w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie zasiłku stałego. Ponadto wskazano, że w piśmie z 2 czerwca 2025 r. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku i odpis orzeczenia z uzasadnieniem został doręczony Skarżącej 7 lipca 2025 r. Pismem z 1 października 2025 r. (data wpływu do Sądu I instancji – 7 października 2025 r.) Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała o wyznaczeniu adwokata M. L. jako pełnomocnika Skarżącej z urzędu. Pismem z 10 października 2025 r. Sąd I instancji zwrócił się do Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku o wskazanie daty zawiadomienia adwokata M. L. o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącej. W odpowiedzi na powyższe pismo Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku przesłała kopię dowodu potwierdzającego, że pełnomocnik Skarżącej z urzędu dowiedziała się o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem 20 października 2025 r. W piśmie z 26 stycznia 2026 r. pełnomocnik Skarżącej zwróciła się o doręczenie jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz informacją, że odpis przedmiotowego orzeczenia wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącej 7 lipca 2025 r., a także, że wyrok jest prawomocny od 20 listopada 2025 r. doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 9 lutego 2026 r. W dniu 16 lutego 2026 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik Skarżącej złożyła do Sądu I instancji skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej wyjaśniła, że została ustanowiona pełnomocnikiem już po wydaniu wyroku. Wskazała, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem nie został jej doręczony niezwłocznie po ustanowieniu pełnomocnikiem strony, a dopiero 9 lutego 2026 r., w odpowiedzi na jej wniosek. Jej zdaniem, termin do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu. W jej ocenie uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, a wniosek o przywrócenie terminu został złożony niezwłocznie po ustaniu przyczyny uchybienia. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 153/25 – Sąd I instancji, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wniosek nie mógł być uwzględniony. Wskazał, że uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej wskazała jedynie, że odpis wyroku z uzasadnieniem nie został jej doręczony niezwłocznie po jej ustanowieniu a dopiero na jej wniosek złożony 26 stycznia 2026 r. Ustosunkowując się do powyższego Sąd I instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie adwokat została powiadomiona o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu 20 października 2025 r., co wynika wprost z pisma Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku. W związku z powyższym od tego dnia należało liczyć trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął 19 listopada 2025 r. Nieuzasadnione oczekiwanie na doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, zdaniem Sądu I instancji, uchybiało przewidywanemu od pełnomocnika profesjonalizmowi. Takie postępowanie doprowadziło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji dodał przy tym, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana. Wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu powinien podjąć czynności dotyczące udzielenia pomocy prawnej, poprzez zapoznanie się ze stanem sprawy sądowo-administracyjnej oraz ewentualne zajęcie stanowiska bądź podjęcie niezbędnych czynności, bez zbędnej zwłoki. Zdaniem Sądu I instancji, bierna postawa pełnomocnika i podjęcie pierwszych czynności procesowych po około 3 miesiącach od zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, świadczą o niedochowaniu należytej staranności. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się zatem wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła pełnomocnik Skarżącej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło z winy strony i jej pełnomocnika, podczas gdy brak dochowania terminu wynikał z obiektywnego braku możliwości sporządzenia skargi kasacyjnej bez uprzedniego uzyskania treści wyroku wraz z uzasadnieniem oraz z usprawiedliwionego przekonania pełnomocnika z urzędu, że odpis tego orzeczenia zostanie mu formalnie doręczony przez sąd; 2. art. 177 § 3 p.p.s.a. poprzez jego nadmiernie formalistyczną wykładnię prowadzącą do ograniczenia prawa strony do realnego skorzystania ze środka zaskarżenia w sytuacji przymusu adwokacko-radcowskiego oraz konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika; 3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do iluzorycznego, a nie realnego dostępu strony do kontroli instancyjnej oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia. Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). We wniosku o przywrócenie terminu należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pełnomocnik Skarżącej ustanowiona z urzędu w ramach prawa pomocy nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu powierzonej jej sprawy jak należałoby tego oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszym stanie faktycznym sprawy zasadnicze znaczenie ma bowiem okoliczność, że to nie Sąd I instancji czy Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku powinna przekazać wyznaczanemu do sprawy pełnomocnikowi informację o aktualnym na dzień zawiadomienia o wyznaczeniu stanie powierzonej sprawy ale to zadanie wpisuje się w zakres obowiązków i odpowiedzialności profesjonalnego pełnomocnika. Skoro pełnomocnik Skarżącej dowiedziała się o wyznaczeniu jej do sprawy 20 października 2025 r., to od tego momentu biegł jej termin na ewentualne podjęcie stosownych czynności w sprawie, zatem powinna ona we własnym zakresie niezwłocznie zorientować się na jakim etapie została jej powierzona ta sprawa. Tym bardziej, że tego dnia otrzymała nie tylko pismo z Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu ale i pismo Sądu I instancji z 8 października 2025 r. Do pierwszych czynności pełnomocnika z urzędu należy rozeznanie się w nowej sprawie poprzez zapoznanie się z aktami sprawy. Nie można bowiem oczekiwać, że to Sąd I instancji lub Izba Adwokacka przedstawią czego sprawa dotyczy i na jakim etapie procesowym aktualnie się znajduje. W realiach niniejszej sprawy wystarczyłoby niezwłocznie zapoznać się z aktami sądowymi sprawy. Wówczas stałoby się jasne, że sprawa wymaga podjęcia czynności w ustawowych terminach tj. złożenia skargi kasacyjnej lub złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej w nieprzekraczalnym terminie do 19 listopada 2025 r. Ponadto pełnomocnik powinna również poszukać kontaktu ze Skarżącą, którą reprezentuje by poznać jej stanowisko w sprawie i samą istotę sprawy zanim zajmie stanowisko w postaci stosownego pisma procesowego. Natomiast w niniejszej sprawie pełnomocnik oczekiwała aż trzy miesiące od daty wyznaczenia jej pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącej, ażeby Sąd I instancji doręczył jej zapadły wyrok wraz z uzasadnieniem, pomimo tego, że odpis zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem został już doręczony Skarżącej 7 lipca 2025 r. i nie było podstaw prawnych do jego ponownego doręczania, tym razem wyznaczonemu pełnomocnikowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik zaniechała obowiązku zapoznania się z aktami sprawy we własnym zakresie jak tego wymaga się od ustanowionego pełnomocnika, który wstępuje do nowej sprawy. Pełnomocnik bowiem błędnie założyła, że Sąd I instancji ma obowiązek doręczania jej odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem, z którym zapoznała się dopiero 9 lutego 2026 r. na skutek jej wniosku z 26 stycznia 2026 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik dopuściła się niedbalstwa w prowadzeniu powierzonej jej sprawy, gdyż nie zapoznała się niezwłocznie z aktami sprawy. Skoro ustanowiono w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika do świadczenia dla Skarżącej zastępstwa procesowego w sprawie, to niezależnie od jej toku, zasadniczym obowiązkiem pełnomocnika było zapoznanie się ze sprawą poprzez poznanie akt sprawy. Tego podstawowego obowiązku pełnomocnik zaniechała i wobec tego dopuściła się niedbalstwa w prowadzeniu sprawy, a zatem nie jest możliwe przywrócenie jej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik nie dochowała zasadniczej staranności jakiej wymaga reprezentowanie strony. Rację ma Sąd I instancji, że podjęcie pierwszych czynności procesowych po około 3 miesiącach od zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, świadczą o niedochowaniu należytej staranności. Jest to przejaw istotnego naruszenia obowiązków przez profesjonalnego pełnomocnika i nie może świadczyć, że zaistniały okoliczności za które nie ponosi winy. Wręcz przeciwnie ponosi ona winę polegającą na zaniechaniu obowiązku należytego reprezentowania strony i dbania by w wyniku podejmowanych czynności procesowych mocodawca nie poniósł szkody. Dodać należy, że pełnomocnik nie przedstawiła żadnych okoliczności, które świadczyłyby o tym, że nie była ona w stanie pokonać przeszkody (braku informacji o stanie sprawy) i poznać akt. W powyższych okolicznościach prawidłowo Sąd I instancji odmówił pełnomocnikowi Skarżącej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej albowiem argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności ani przedstawiona w zażaleniu nie uprawdopodobniła braku jej winy. Brak należytej staranności profesjonalnego pełnomocnika w prowadzeniu poleconych mu spraw, która to staranność jest z racji prowadzonej działalności na wyższym poziomie niż każdej osoby dbającej o własne sprawy, skutkować musiała odmową przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Końcowo zauważyć należy, że twierdzenia wniesionego zażalenia są wewnętrznie sprzeczne. Jeśli pełnomocnik Skarżącej uważa, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć od dnia doręczenia jej wyroku wraz z uzasadnieniem, co miało miejsce 9 lutego 2026 r., to wniosek o przywrócenie terminu byłby zbędny, gdyż wniesiona skarga kasacyjna byłaby wniesiona w terminie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.