I OZ 191/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 41/26 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy z dnia 10 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu lokalu garażowego na czas oznaczony postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 5 marca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 41/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku T.W., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący pismem z dnia 11 lutego 2026 r. wniósł skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu lokalu garażowego na czas oznaczony. W skardze skarżący wniósł m.in. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata lub radcy prawnego. Formularz PPF skarżący uzupełnił w dniu 24 lutego 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy zauważył, że w sprawie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Skarżący złożył skargę w sprawie, która nie należy kognicji sądów administracyjnych i podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zarzucając: 1) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 245 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, podczas gdy okoliczności sprawy (w tym statusu osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym) wynika brak realnych możliwości finansowych na pokrycie kosztów wynagrodzenia adwokata i wpisu od skargi kasacyjnej; 2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu), poprzez pozbawienie realnej możliwości wniesienia środka zaskarżenia (skargi kasacyjnej) od wyroku WSA, który zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. wymaga sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika; 3) naruszenie art. 32 Konstytucji RP (zasada równości) w zw. z art. 69 Konstytucji RP (prawo osób niepełnosprawnych do pomocy), poprzez zróżnicowanie sytuacji prawnej stron postępowania – z jednej strony organ (Burmistrz Dzielnicy Ochota) reprezentowany jest profesjonalnie, a z drugiej strony skarżący, jako osoba niepełnosprawna, zostaje pozbawiony fachowej reprezentacji, co pogłębia dysproporcję stron przed sądem; 4) naruszenia art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. (wyrażającego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa), polegające na zaniechaniu rozpoznania wniosku o prawo pomocy w kontekście nierównego traktowania stron postępowania. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł m.in. o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Pojęcie "oczywistej bezzasadności skargi" w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie zostało ustawowo zdefiniowane, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie przyjmuje się, że skargą oczywiście bezzasadną jest taka skarga, która już na "pierwszy rzut oka", tj. bez dokonania głębszej analizy prawnej, niewątpliwie, nie może zostać uwzględniona przez sąd (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 273/08, z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt II GZ 41/12, z dnia 27 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GZ 142/12, z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 226/17, z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt I OZ 118/18, z dnia 11 maja 2022 r. sygn. akt I OZ 145/22, z dnia 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OZ 307/22, z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OZ 108/23, z dnia 27 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OZ 319/24, z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. akt I OZ 631/23, z dnia 15 maja 2024 r. sygn. akt I OZ 210/24 oraz z dnia 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OZ 685/24). Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, LexisNexis, Warszawa 2011, LEX). W przypadku powoływania się na okoliczności uzasadniające odrzucenie skargi za najmniej kontrowersyjne można uznać te sytuacje, gdy podstawą odrzucenia jest art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z dużą ostrożnością natomiast należy podchodzić do stosowania art. 247 P.p.s.a. w powiązaniu z innymi podstawami odrzucenia, albowiem może to prowadzić do naruszenia prawa do sądu (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, s. 1083 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. akt I OZ 557/21). Podzielając powyżej przedstawione poglądy stwierdzić należy, że przedmiotem skargi wniesionej przez T.W. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 221/26 jest uchwała Zarządu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy z dnia 10 grudnia 2025 r. o odmowie zawarcia kolejnej umowy najmu na czas oznaczony garażowego lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] stanowiącego własność m.st. Warszawy, który to akt w świetle przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 3 § 2 P.p.s.a.) nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Z tych względów, wobec braku właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania wniesionej przez wnioskodawcę skargi, w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi, która obligowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do odmowy przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 247 P.p.s.a. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącemu prawa do sądu. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Instytucja prawa pomocy stanowi jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zaś prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem ograniczeń przewidzianych w przepisach szczególnych. Jednym z nich jest wyłączenie przewidziane w art. 247 P.p.s.a. Przepis ten ma charakter bezwzględny i wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w przewidzianym w nim przypadku, w którym prawo pomocy stronie "nie przysługuje". Okoliczność obciążenia strony kosztami wniesionej przez nią oczywiście bezzasadnej skargi nie może zatem zostać zakwalifikowana jako pozbawienie strony prawa do sądu czy też ograniczenia w dostępie do tego prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.