I OZ 19/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 651/22 w sprawie ze skargi Z.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 21 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 651/22 (dalej postanowienie z 21 listopada 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 29 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa) - że wskutek wykonania decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący nie uprawdopodobnił, że w przypadku wykonania decyzji wystąpi dla niego szkoda w jego sytuacji finansowej i rodzinnej, ogólnie wskazując, że jest w ciężkiej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i finansowej. O ile podniósł, że jest osobą z orzeczoną niepełnosprawnością i utrzymuje się z emerytury, o tyle nie wskazał żadnych danych obrazujących jego sytuację finansową i majątkową, które dawałyby punkt odniesienia do oceny, czy orzeczenie o zwrocie kwoty 25.509,29 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami rzeczywiście pozbawi go środków pieniężnych, zagrażając jego bytowi. Nieprzedstawienie sytuacji przez skarżącego spowodowało, że Sąd I instancji nie mógł dokonać oceny, czy zwrot wskazanej kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego zagraża znaczną szkodą i wystąpieniem trudnych do odwrócenia dla skarżącego skutków. Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności czy dowodów na poparcie twierdzeń, które wskazywałyby na zasadność wniosku o wstrzymanie wykonania. Również analiza załączonych do akt sprawy akt dotyczących wnioskowanego przez skarżącego prawa pomocy II SPP/Łd 124/22 wskazuje, że skarżący nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach na urzędowym formularzu, które umożliwiałoby zobrazowanie jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nie jest rolą Sądu, by w oparciu o akta sprawy samodzielnie określić, czy wykonanie decyzji może wywołać którykolwiek ze skutków, o których stanowi art. 61 § 3 ppsa. Sąd nie jest zobligowany, by ustalać, jakie okoliczności faktyczne czynią prawdopodobnym spełnienie przesłanek wymienionych w tym przepisie. Nie jest zadaniem Sądu samodzielne poszukiwanie dowodów potwierdzających takie prawdopodobieństwo, przy założeniu, że takie dowody rzeczywiście w aktach sprawy się znajdują (k. 13-15 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 21 listopada 2022 r. złożył skarżący, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięć o oddaleniu jego "skargi" [winno być "wniosku"] o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także błąd w ustaleniach faktycznych i błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, polegające na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do okresu powiadomienia CŚS o śmierci jego mamy C.N. Sąd nie odniósł się także do faktu, że w okresie wpływu środków z zasiłku pielęgnacyjnego jego konto było zablokowane, a środki zostały przekazane innym podmiotom, dlatego - w ocenie skarżącego - nie on jest zobowiązany do ewentualnego ich zwrotu. Co do oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach to wskazał, że Sąd nie wyraził mu zgody na zmianę terminu złożenia takiego oświadczenia. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w całości podtrzymując skargę z 27 czerwca 2022 r. (k. 25-26 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków [...] (art. 61 § 3 zd. 1 ppsa). Ze wskazanego przepisu wynika, że warunkiem wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest wykazanie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku jej wykonania. Wniesienie skargi nie pociąga za sobą automatycznego skutku suspensywności i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zależy od oceny sądu, czy istnieją przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie (T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wolters Kluwer 2016, s. 560, uw. 6). Wykazanie zaistnienia przynajmniej jednej ze wskazanych w art. 61 § 3 ppsa przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to występującą po jego stronie konieczność przywołania konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wykonanie decyzji spowoduje w stosunku do strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i przytoczenia okoliczności uzasadniających to żądanie wraz z informacjami, które mogą to żądanie uprawdopodobnić. Pojęcie wyrządzenia znacznej szkody należy przy tym rozumieć w taki sposób, że chodzi o taką szkodę (majątkową lub niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to z kolei takie prawne lub faktyczne skutki, które - raz zaistniałe - powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 29 kwietnia 2022 r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 8 marca 2022 r. nr [...] (w błędnie nieponumerowanych aktach administracyjnych) zawierają się w katalogu decyzji nadających się do wykonania, ponieważ dotyczą uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest decyzja dotycząca świadczenia pieniężnego, to nie sposób uznać, że ewentualna szkoda w majątku skarżącego, w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji, nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, jak też, że nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcie sprawy będzie dla skarżącego pomyślne. Nie sposób również uznać, że trudne do odwrócenia skutki w przypadku wykonania decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego będzie mógł nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Tym samym, o ile zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja I instancji nadają się do wykonania, o tyle same w sobie nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o wstrzymanie. Wykonanie to musiałoby się wiązać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody w majątku skarżącego lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na skarżącym. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych i akt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Sąd I instancji słusznie ocenił, że w tej sprawie na jej obecnym etapie nie zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący - prócz kserokopii 2 kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 4 listopada 2011 r. i 24 listopada 2011 r., wskazujących na nadciśnienie tętnicze i zawał serca, leczony angioplastyką z implantacją stentu - nie uprawdopodobnił żadnej ze wskazanych przesłanek do wstrzymania wykonania decyzji. Przytoczył jedynie okoliczności, które - w jego ocenie - uzasadniają uwzględnienie wniosku, załączając do zażalenia kopię złożonej przez niego skargi do Poczty Polskiej S.A. w związku z brakiem awiza do przesyłki sądowej z 8 sierpnia 2022 r., jak i kserokopię potwierdzenia złożenia zawiadomienia na Policji o przestępstwie polegającym na ukrywaniu lub usunięciu awizo dotyczącego przesyłki sądowej z 8 sierpnia 2022 r. (k. 27, 28 akt sądowych). Należy zauważyć, że pismo sądowe, do którego odnoszą się dokumenty załączone przez skarżącego do zażalenia, zawierało urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i dotyczyło wezwania skarżącego do jego wypełnienia i zwrócenia Sądowi w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (k. 1-3 akt II SPP/Łd 124/22). Ewentualne zagubienie tego awizo nie ma wpływu na treść zaskarżonego postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Dnia 22 września 2022 r. skarżący wniósł o wyznaczenie innego terminu do złożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 6-9 akt II SPP/Łd 124/22), który to wniosek nie został przez referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi uwzględniony i wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania (k. 11-13 akt II SPP/Łd 124/22). Wniosek o przyznanie prawa pomocy i wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji są odrębnymi wnioskami. O ile Sąd - w ramach rozpatrywania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji - mógłby pozyskać pewne informacje z urzędowego formularza oświadczenia przesłanego skarżącemu na potrzeby wniosku o przyznanie prawa pomocy, o tyle jest to wyłącznie subsydiarne źródło informacji. Wnioskujący o wstrzymanie wykonania decyzji powinien bowiem przy tym wniosku wskazać wszelkie informacje i okoliczności oraz załączyć ewentualne dowody na ich poparcie, które pozwalałyby na korzystne dla niego rozstrzygnięcie w tym aspekcie. Ewentualne nieprawidłowości w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy - związane np. z awizo wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku i omyłce w nazwisku adresata przesyłki awizowanej 8 sierpnia 2022 r. - nie rzutują na ocenę zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Nie przesądzają bowiem o tym, czy wnioskujący o wstrzymanie uprawdopodobnił okoliczności, które odpowiadają przesłankom z art. 61 § 3 ppsa. Z tych względów argument ten, jak i załączone do zażalenia odpisy dokumentów nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Skarżący zarzucił, że w uzasadnieniu postanowienia z 21 listopada 2022 r. Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do okresu powiadomienia Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi o śmierci jego mamy C.N. Wyjaśnić trzeba, że na potrzeby rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji odniesienie się do tego faktu i okresu nie było konieczne. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób odniesienie się do wskazanego okresu miało wpływać na podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Nie wyjaśnił, jaki wpływ miał brak odniesienia się przez Sąd I instancji do tego okresu. Wywód skarżącego w tym aspekcie jest niezrozumiały i w związku z tym nie może stanowić skutecznego zarzutu względem zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Podobnie należy ocenić zarzut skarżącego, że Sąd I instancji nie odniósł się do faktu, że w okresie wpływu środków z zasiłku [winno być świadczenia] pielęgnacyjnego jego konto było zablokowane, a środki zostały przekazane innym podmiotom, dlatego - w jego ocenie - nie on jest obowiązany do ewentualnego ich zwrotu. Skarżący w żaden sposób nie rozwinął tego zarzutu. Domniemywać można, że blokada rachunku bankowego uniemożliwiałaby wpływy na ten rachunek, m.in., kwot z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże fakt ten nie został w żaden sposób uprawdopodobniony przez skarżącego. Skarżący twierdzi, że środki zostały przekazane innym podmiotom (czego nie uprawdopobnił), a więc nie on jest zobowiązany do ewentualnego ich zwrotu. Twierdzenie to w żaden sposób nie odnosi się do ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Wątek ten będzie podlegał badaniu w postępowaniu co do istoty sprawy, lecz dla treści zaskarżonego postanowienia pozostaje bez znaczenia. W aktach sprawy brak jest danych, które pozwalałyby uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 8 marca 2022 r. będzie skutkować niebezpieczeństwem wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w jego majątku. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.