I OZ 169/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 508/19 oddalające wniosek A.M. o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2018 r., nr SKO Gd/3902/18 w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 16 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek A. M. o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem tego Sądu z 3 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 508/19, uwzględniającym skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 listopada 2018 r., nr SKO Gd/3902/18, w przedmiocie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów, przy czym stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie (art. 210 § 1 p.p.s.a.). WSA podkreślił, że w niniejszej sprawie, pomimo stosownego pouczenia otrzymanego przez skarżącego w dniu 6 września 2019 r., nie złożył on przed zamknięciem rozprawy wniosku o przyznanie kosztów postępowania, nie sprecyzował również wysokości tych kosztów, ani nie wyjaśnił, jakie koszty składają się na żądaną kwotę 96 zł. Wniosek w tym zakresie został złożony już po zamknięciu rozprawy i ogłoszeniu wyroku, a to oznacza, że nie mógł zostać uwzględniony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. M. podnosząc, że przedmiotowe postanowienie rażąco narusza art. 200 i art. 210 § 1 p.p.s.a. oraz interes obywatelski i powoduje utratę zaufania do władzy publicznej. Skarżący wskazał, że wniosek o orzeczenie zwrotu kosztów złożył osobiście na biurze podawczym WSA jeszcze przed rozprawą, wskazując w nim fakt poniesienia kosztów i ich wysokość. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 803), powoływanej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W omawianej sprawie przepisem takim był art. 239 § 1 pkt 1 lit a), gdyż zaskarżona decyzja dotyczyła zasiłku celowego, a zatem była to sprawa z zakresu pomocy społecznej, w której strony zwolnione są od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe uregulowania nie oznaczały jednak, że A. M. z uwagi na uwzględnienie jego skargi mógł domagać się od organu zwrotu poniesionych przez siebie kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw. Stosownie bowiem do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Podkreślić należy, że strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów, przy czym stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie (art. 210 § 1 p.p.s.a.). Tym samym przedmiotowy wniosek strona może złożyć zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym kierowanym do sądu po wniesieniu skargi, a także ustnie do protokołu na rozprawie. Pod rygorem utraty uprawnienia do złożenia żądania o zwrot kosztów stosowny wniosek musi być złożony najpóźniej do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. W sprawie bezspornym jest, że pouczenie o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. skarżący otrzymał wraz z zawiadomieniem o rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. (pouczenie k. 268, potwierdzenie odbioru k. 273). O treści art. 210 § 1 p.p.s.a. skarżący był zresztą informowany już pismami z 20 września 2019 r. (k. 21) oraz 13 maja 2022 r. (k. 199), będących również zawiadomienie o terminie rozprawy, gdyż jak wynika z akt sądowych, Sąd I instancji już wcześniej dwukrotnie podejmował próby merytorycznego rozpoznania sprawy. Z protokołu rozprawy z 3 marca 2023 r. (k. 274), wyraźnie wynika, że posiedzenie w sprawie III SA/Gd 508/19 rozpoczęło się o godzinie 13:02, zakończone zaś zostało o godz. 13:10. Po wywołaniu sprawy nikt się nie stawił. A. M. wniosek o zasądzenie kosztów postępowania złożył osobiście na biurze Podawczym WSA w Gdańsku. Na prezentacie Biura Podawczego WSA figuruje data 3 marca 2023 r., czyli dzień rozprawy. Jednakże z pieczęci Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w którym rozpoznawana była skarga A. M., wynika, że wniosek ten wpłynął do Wydziału tego samego dnia, ale już po zamknięciu rozprawy, tj. o godz. 15.05, co uniemożliwiło składowi orzekającemu zapoznanie się z pismem. W realiach niniejszej sprawy okoliczność niedostarczenia korespondencji skarżącego na salę rozpraw (oczywiście przy założeniu, że została ona złożona przez niego przed godz. 13.02), a tym samym nieprzedłożenie jej składowi sędziowskiemu, tak by mógł się z nim zapoznać, nie może niweczyć negatywnych dla strony konsekwencji. Przede wszystkim skarżący przed każdą z trzech planowanych przez Sąd I instancji rozpraw był informowany o treści art. 210 § 1 p.p.s.a., posiadał zatem wiedzę o konsekwencjach nieterminowego złożenia wniosku o zwrot kosztów. Ponadto, jak wynika z Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA, na kilkadziesiąt postępowań sądowych zainicjowanych przez A. M. wiele spraw dotyczyło odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania lub odmowy uzupełnienia wyroku przez orzeczenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co również świadczy o znajomości skarżącego tematyki zwrotu kosztów sądowych dochodzonych przed sądami administracyjnymi. Po drugie, skarżący został prawidłowo poinformowany o terminie rozprawy, na którą się nie stawił. Gdyby to zrobił, wniosek o koszty mógłby złożyć do protokołu z rozprawy, precyzując jednocześnie wysokość poniesionych kosztów oraz wyjaśniając Sądowi, jakie koszty składają się na żądaną przez niego kwotę 96 zł, gdyż brak wyjaśnienia tej kwestii również skutkowałby odmową uwzględnienia wniosku. Oczywiście skarżący nie był zobligowany do stawiennictwa na rozprawie. Jeżeli jednak zdecydował się na złożenie przedmiotowego wniosku na Biurze Podawczym dopiero w dniu rozprawy (przy założeniu, że miało to miejsce przed rozpoczęciem posiedzenia Sądu – czego skarżący jednak nie udowodnił), to jako strona należycie dbająca o swoje interesy powinien zainteresować się tym, aby jego pismo trafiło do składu orzekającego bezpośrednio na salę rozpraw np. poprzez podanie we wniosku daty i godziny rozprawy lub informując o terminie posiedzenia pracownika Biura Podawczego, który pismo to dostarczyłby na posiedzenie Sądu. Na marginesie wskazać należy, że skarżący we wniosku o koszty nie wykazał, że wnioskowana kwota 96 zł stanowi równowartość kwot, które zostały wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a. jako stanowiące niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym. Oznacza to, że nawet gdyby przyjąć, że wniosek o koszty został złożony w terminie, to nie byłoby możliwe jego uwzględnienie. Uwzględniając zatem wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył art. 210 § 1 p.p.s.a., co oznacza brak podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.