I OZ 167/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w likwidacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II SAB/Bk 18/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w likwidacji na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania postanawia oddalić zażalenie.

Stowarzyszenie [...] w likwidacji zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt II SAB/Bk 18/14 odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] w likwidacji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek sprzeciwu strony skarżącej, w/w postanowienie utraciło moc, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II SAB/Bk 18/14 odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] w likwidacji prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że Stowarzyszenie nie wykazało spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie z dnia 14 stycznia 2015 r. stało się przedmiotem zażalenia Stowarzyszenia [...] w likwidacji do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziło ono swoje niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z powyższego przepisu wynika, iż prawo pomocy przysługuje wyłącznie stronie postępowania sądowoadministracyjnego, a więc podmiotowi mającemu zdolność do występowania przed sądem administracyjnym. Podmiot nieposiadający zdolności sądowej nie może być stroną postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem nie może także skutecznie ubiegać się o przyznanie mu w tym postępowaniu prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, iż skarżące Stowarzyszenie na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. sygn. akt [...] zostało rozwiązane oraz zarządzono jego likwidację z jednoczesnym wyznaczeniem likwidatora w osobie [...]. Rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza w istocie zakończenie wszelkiej jego działalności statutowej. Pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym i wierzytelności, a także roszczenia wobec niego. Podkreślić jednak należy, że działalność likwidatora rozciąga się wyłącznie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia, albowiem stowarzyszenie w likwidacji nie może prowadzić działalności określonej w statucie (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 kwietna 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach – Dz. U. z 2001 Nr 79, poz. 855 ze zm. oraz P. Suski, "Stowarzyszenia i fundacje" wydanie 4, Biblioteka Prawnika, wydawnictwo LexsisNexis, Warszawa 2011 r., s. 302). Należy więc przyjąć, że w okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (por. P. Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 77 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1067/12). W konsekwencji likwidator, który przeprowadza likwidację, nie działa w imieniu stowarzyszenia, ale w imieniu własnym, wypełniając pewną funkcję publiczną jako osoba zaufania publicznego, a jego działalność rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia. Zgodnie z art. 25 § 4 p.p.s.a., zdolność sądową mają organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W związku z powyższym oraz faktem, iż niniejsza sprawa nie dotyczy majątku likwidowanego Stowarzyszenia i nie jest związana z procesem jego likwidacji, przyjąć należy, że wnioskodawca nie posiada zdolności sądowej i nie może być stroną postępowania w niniejszej sprawie (por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 542/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W konsekwencji uznać należy, iż skoro wnioskujące o prawo pomocy Stowarzyszenie nie posiada obecnie zdolności sądowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a więc nie może być stroną w tym postępowaniu, brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.