I OZ 1558/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G. i B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1062/15 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi U. S.A. w I. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1059/15, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), odmówił U. S.A. w I. wstrzymania wykonania zaskarżonej przez nią decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia. Odmawiając zastosowania ochrony tymczasowej Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż wyeliminowanie z obrotu orzeczenia w przedmiocie reformy rolnej spowoduje, że spadkobiercy rodziny Załuskich będą mogli domagać się od skarżącej oraz innych posiadaczy nieruchomości przywrócenia stanu sprzed wydania orzeczenia. W tym celu, w ocenie skarżącej, spadkobiercy będą uprawnieni do wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownymi powództwami, m.in. o zwrot nieruchomości i majątku rolnego. Skarżąca podniosła, że w przypadku braku wstrzymania zaskarżonej decyzji ww. uprawnienia spadkobierców rodziny Załuskich wpłyną negatywnie na zasadę ekonomiki procesowej oraz spowodują znaczną uciążliwość dla skarżącego. Zdaniem Sądu I instancji, strona skarżąca nie przedstawiła argumentów, które przemawiałyby za istnieniem okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie można bowiem uznać, że argumentem takim jest powoływana przez stronę okoliczność, iż następcy prawny dawnego właściciela mogą domagać się przywrócenia stanu sprzed wydania orzeczenia. Powoływane okoliczności – jako zdarzenia przyszłe i niepewne - nie stanowią w ocenie Sądu I instancji, przesłanki uzasadniającej uwzględnienie wniosku. Z przedstawionych przez skarżącą twierdzeń w żaden sposób nie wynika, że konsekwencją wykonania zaskarżonej decyzji będzie wywołanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Innymi słowy skarżący nie wykazał, na jaką konkretnie szkodę lub trudne do odwrócenia skutki może narazić go wykonanie przedmiotowej decyzji. Dodatkowo Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja nie spowoduje automatycznie zmian w sferze prawa własności. W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestniczki postępowania: J. G. i B. K. wniosły o jego uchylenie podnosząc, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja stanowiła będzie podstawę do wytoczenia przed sądem powszechnym powództw zmierzających do pozbawienia ich prawa nabytych nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że możliwość zastosowania przez sąd administracyjny instytucji ochrony tymczasowej uregulowanej w art. 61 § 3 P.p.s.a. związana jest ze złożeniem przez skarżącego wniosku w tym przedmiocie, który powinien zostać należycie uzasadniony w świetle przesłanek wskazanych w tym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 marca 2017 r., II OZ 295/17, z 19 kwietnia 2017 r., II OZ 419/17, z 11 maja 2017 r., II OZ 442/17). Jednocześnie jednak wychodząc naprzeciw uzasadnionym interesom skarżących, wskazuje się, że sąd administracyjny ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wyczerpującego uzasadnienia wniosku strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do sądu. Realizacja powyższego obowiązku jest możliwa jedynie wówczas, gdy istnienie okoliczności faktycznych przemawiających za wstrzymaniem albo odmową wstrzymania wykonania decyzji jest na tyle oczywiste, że można przyjąć, że są one znane powszechnie, bez konieczności powoływania się na nie przez stronę, lub też gdy okoliczności tego rodzaju wynikają z akt sprawy (por. post. NSA z 31 marca 2005 r., II OZ 155/05, z 11 października 2017 r., II OZ 1061/17). Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że mimo braku przedstawienia we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji poszerzonej argumentacji przemawiającej za jego uwzględnieniem, możliwość taka wynika z analizy akt sprawy, w szczególności z uwagi na przedmiot zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] października 1953 r. uznającego, że parcele o numerach pgr. [...] wchodzące w skład nieruchomości lwh [...] gm, kat. I. przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Nie może budzić wątpliwości, iż stwierdzenie nieważności tego rodzaju decyzji może spowodować istotną zmianę stosunków w sferze prawa własności nieruchomości objętych tym orzeczeniem. Wyeliminowanie orzeczenia we wskazanym trybie następuje ze skutkiem ex tunc i stwarza byłym właścicielom możliwość podjęcia działań zmierzających do przywrócenia im praw rzeczowych do spornych nieruchomości (w analizowanym przypadku dotyczy to również innych składników majątku objętego orzeczeniem z dnia 20 października 1953 r.). Zauważyć wypada, że art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje, iż podstawą wstrzymania wykonania decyzji może być sama okoliczność, iż zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania przez decyzję znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Nieobligatoryjność wystąpienia skutków (ich potencjalność) nie może być zatem zasadniczą przesłanką do odmówienia wstrzymania wykonania decyzji. Rozważenie przez Sąd I instancji wskazywanych przez stronę potencjalnych skutków wynikających z wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia z dnia [...] października 1953 r., mogło więc zadecydować o odmiennym załatwieniu wniosku skarżącej, która - jak wskazuje - jest jednym z obecnych posiadaczy nieruchomości wchodzących w skład dawnego majątku ziemskiego I. Sąd I instancji, orzekając ponownie w sprawie wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uwzględni całokształt okoliczności sprawy oraz argumentacji strony i na tej podstawie oceni, czy w tym przypadku zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji ochrony tymczasowej z art. 61 § 3 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.