I OZ 1223/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 76/17 o odrzuceniu skargi R. S. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Świdnicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 76/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę R. S. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Świdnicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 kwietnia 2017 r. wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem jej odrzucenia. Zażalenie skarżącego na powyższe zarządzenie zostało prawomocnie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ122/18. W zażaleniu tym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. W związku z powyższym wnioskiem skarżący został wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został załączony do wezwania. Skarżący nie dokonał tej czynności w terminie, wskutek czego, prawomocnym zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo, prawomocnym zarządzeniem z dnia 17 października 2017 r., pozostawiony został bez rozpoznania wniosek skarżącego z dnia 20 października 2017 r. o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucając skargę podkreślił, że skarżący nie uiścił wpisu od skargi. Złożył natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od wpisu od skargi. Powołując się na pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98 Sąd stwierdził, że w sytuacji prawomocnego zakończenia postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, bezskuteczny upływ terminu oznaczonego w zarządzeniu przewodniczącego ponownie wzywającym do uiszczenia wpisu, powoduje odrzucenie skargi, choćby strona złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od wpisu. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wnióśł R. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucając skargę właściwie zwrócił uwagę, że skarżący występował kilkukrotnie z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które były pozostawiane bez rozpoznania prawomocnymi zarządzeniami. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w sytuacji prawomocnego zakończenia postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, bezskuteczny upływ terminu oznaczonego w zarządzeniu przewodniczącego ponownie wzywającym do uiszczenia wpisu, powoduje odrzucenie skargi, choćby strona złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od wpisu. Odmienne postępowanie mogłoby prowadzić bowiem do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12 oraz z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 3100/15; dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uszło jednakże uwadze Sądu I instancji, że po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia R. S. na zarządzenie Przeowdniczącego Wydziału z dnia 19 kwietnia 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi nie wezwano strony do wykonania prawomocnego zarządzenia, a w konsekwencji nie zakreślono stronie terminu oraz nie pouczono o skutkach niewykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a. w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Realizacja obowiązków sądu w tym zakresie powinna polegać na pouczeniu strony występującej bez profesjonalnego pełnomocnika o obowiązku uiszczenia opłaty od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do opłacenia pisma oraz skutkach zaniedbania w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie powstała w wyniku oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 lutego 2018 r. zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sytuacja mogła wywoływać dla strony uzasadnione wątpliwości. Realizacja zasady określonej w art. 6 P.p.s.a. wymaga ponadto, aby określić termin, w którym Sąd nie będzie stosować sankcji w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania bądź odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, o ile strona podporządkuje się obowiązkowi wskazanemu w pouczeniu. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powinien wezwać skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 19 kwietnia 2017 r. biorąc pod uwagę, że prawomocne zakończenie postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.