I OZ 1218/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 411/13 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych a w pozostałym zakresie odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. na zarządzenie Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 10 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podania do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości przeznaczonych do oddania w użytkowanie wieczyste postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącej Z. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dokonując powyższej oceny Sąd uwzględnił fakt, że wnioskodawczyni nie posiada znacznego majątku, który mogłaby spieniężyć, jest osobą schorowaną, a w ostatnim okresie ponosiła zwiększone wydatki na leczenie (vide: usługa lekarska w kwocie 5800 zł – k. 154 akt sprawy, kserokopie recept i rachunków – k. 150-152, 156). W ocenie Sądu powyższe okoliczności przemawiały za tym, aby wniosek strony uwzględnić częściowo i zwolnić ją od obowiązku ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów sądowych. W ocenie sądu jednak, wnioskodawczyni, posiadając stałe źródło dochodów nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc brak jest podstaw, by uwzględnić jej wniosek w całości. Fakt uzyskiwania stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie 1600 zł miesięcznie netto pozwoli wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu uzyskanego na mocy niniejszego orzeczenia poziomu pomocy, partycypować w pozostałych kosztach, które wynikną w toku sprawy. Sąd I instancji podkreślił również, że wnioskodawczyni wbrew zobowiązaniu referendarza, nie przedłożyła wyciągów z osobistego konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, lecz jedynie zaświadczenie o wysokości salda na dzień 21 sierpnia 2013 r. Trudno w takim przypadku ocenić, czy i ewentualnie jakie oszczędności posiada wnioskodawczyni. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie domagając się jego zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Słusznie Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Udokumentowana sytuacja skarżącej wskazuje bowiem, że nie znajduje się ona na skraju ubóstwa, a wręcz przeciwnie - jest w stanie zaspokoić swoje bieżące potrzeby. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych, którzy zostali pozbawieni prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżąca nie wykazała zaś, że znajduje się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa w całkowitym wnioskowanym zakresie. Dodatkowo za powyżej przedstawioną konkluzją, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przemawia fakt, że dysponuje ona stałym miesięcznym dochodem w wysokości 1557,55 zł netto z tytułu otrzymywanej emerytury. Jest przy tym właścicielką mieszkania. Trafna była zatem ocena Sądu I instancji co do tego, że skarżącej nie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ponieważ przesłanka tak szerokiej pomocy nie została wykazana. Końcowo należy zauważyć, iż podnoszone przez skarżącą okoliczności odnoszące się do jej sytuacji majątkowej zostały już uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu, jako uzasadniające przyznanie stronie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z kolei stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdzające, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zostało w żaden sposób podważone. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.