I OZ 1142/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2200/13 o odmowie przyznania K. B. prawa pomocy w sprawie ze skargi U. T., A. K. i L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 20 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd podał, iż z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i małoletnią córką. Nie posiada oszczędności ani żadnych składników majątkowych znacznej wartości. Środki utrzymania rodzina czerpie wyłącznie z wynagrodzenia małżonka wnioskodawczyni w wysokości 4500 zł. Wydatki łączne gospodarstwa domowego, szczegółowo przedstawione, zostały określone na kwotę przekraczającą uzyskiwane miesięczne dochody (powyżej 5000 zł). W związku z tym, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawczyni, pismem z dnia 8 marca 2016 r. została ona wezwana do nadesłania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, wskazanych w tym piśmie dokumentów i złożenia oświadczeń. Powyższe wezwanie zostało uznane za doręczone wnioskodawczyni w dniu 25 marca 2016 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłała żądanych dokumentów ani nie złożyła wymaganych oświadczeń. Nie uczyniła tego również przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2016 r., którym odmówiono jej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe, w ocenie Sądu I instancji, skutkowało brakiem możliwości prawidłowego ustalenia stanu majątkowego wnioskodawczyni. Zakres przedmiotowy doręczonego wnioskodawczyni wezwania odnosił się bowiem do istotnych informacji z punktu widzenia wymogu ustalenia jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Dotyczą one m.in. potwierdzenia uzyskiwania dochodów wyłącznie z deklarowanego źródła (wynagrodzenie małżonka) w sytuacji, gdy z informacji zawartych w akt sprawy (k. 462) wynika, że wnioskodawczyni pełni funkcję wiceprezesa zarządu V. sp. z o.o., ewentualnego posiadania nieujawnionych w oświadczeniu oszczędności, jak również uprawdopodobnienia, że wszystkie deklarowane wydatki faktycznie stanowią obciążenie gospodarstwa domowego. Ich porównanie z osiąganymi dochodami wskazuje bowiem, że przekraczają one bieżące środki, które ma w dyspozycji składająca wniosek, co budzi wątpliwość o wiarygodność ich wysokości lub też prawdziwość ograniczenia źródła utrzymania wyłącznie do dochodów małżonka z wynagrodzenia ze stosunku pracy. Brak wykonania wezwania z dnia 8 marca 2016 r. oznacza, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż żądanie przyznania prawa pomocy jest spowodowane nieposiadaniem środków na poniesienie kosztów postępowania, a tym samym, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła K. B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego wyżej przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia sądowi zwrócenie się o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń, jeżeli informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego. W niniejszej sprawie, mając na uwadze podane we wniosku informacje, Sąd I instancji zasadnie wezwał wnioskodawczynię do przedstawienia dodatkowych dokumentów i oświadczeń (m.in. kopii zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej małżonka za ostatnie dwa lata, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia małżonka, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji viceprezesa zarządu V. Sp. z o.o. a także udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie). Jak wynika z akt sprawy, wezwanie to nie zostało przez nią wykonane. Brak wymaganej współpracy ze strony wnioskodawczyni uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie analizy jej sytuacji finansowej pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tej sytuacji, słusznie Sąd ten uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i tym samym nie było podstaw prawnych do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.