I OZ 1141/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2200/13 o odmowie przyznania M. B. prawa pomocy w sprawie ze skargi U. T., A. .K. i L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd podał, iż z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze studiującym synem (ur. 1992 r.). Środki utrzymania czerpie z alimentów w wysokości 1400 zł. Określając stałe wydatki, wnioskodawca podał, że odnoszą się one do "mediów" – 350 zł i wyżywienia – 1050 zł. Według złożonego oświadczenia wnioskodawca nie posiada oszczędności ani jakiegokolwiek majątku. W związku z tym, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy, pismem z dnia 8 marca 2016 r. został on wezwany do nadesłania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, wskazanych w tym piśmie dokumentów i złożenia oświadczeń. Powyższe wezwanie zostało uznane za doręczone wnioskodawcy w dniu 24 marca 2016 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca nie nadesłał żądanych dokumentów ani nie złożył wymaganych oświadczeń. Nie uczynił tego również przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2016 r., którym odmówiono mu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe, w ocenie Sądu I instancji, skutkowało brakiem możliwości prawidłowego ustalenia stanu majątkowego wnioskodawcy. Zakres przedmiotowy doręczonego wnioskodawcy wezwania odnosił się bowiem do istotnych informacji z punktu widzenia wymogu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Obejmował on informacje pozwalające ustalić faktyczne dochody wnioskodawcy i stan posiadanych oszczędności, dotyczył ustalenia tego, czy wnioskodawca pozostaje zatrudniony, prowadzi działalność zawodową lub pełni jakiekolwiek funkcje, z którymi wiąże się uzyskiwanie dochodów, pozwalały również oszacować rzeczywisty zakres wydatków gospodarstwa domowego. Sąd podkreślił, że skierowane do wnioskodawcy wezwanie nie służyło jedynie uzupełnieniu brakujących informacji o sytuacji materialnej, ale przede wszystkim miało na celu określenie faktycznego obrazu stanu majątkowego z powodu powstania wątpliwości, czy złożone oświadczenie, nawet w zakresie podanych w nim szczątkowych informacji, odpowiada rzeczywistości. Brak wykonania wezwania z dnia 8 marca 2016 r. oznacza, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego wyżej przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia sądowi zwrócenie się o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń, jeżeli informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego. W niniejszej sprawie, mając na uwadze podane we wniosku informacje, Sąd I instancji zasadnie wezwał wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych dokumentów i oświadczeń (m.in. oświadczenia na temat źródeł uzyskiwanych dochodów, kopii składanych deklaracji podatkowych, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów potwierdzających otrzymywanie świadczeń alimentacyjnych a także podania szeregu informacji odnośnie spraw majątkowych, ewentualnego zatrudnienia i miejsca zamieszkania). Jak wynika z akt sprawy, wezwanie to nie zostało przez niego wykonane. Brak wymaganej współpracy ze strony wnioskodawcy uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie analizy jego sytuacji finansowej pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tej sytuacji, słusznie Sąd ten uznał, że wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i tym samym nie było podstaw prawnych do udzielenia mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.