I OZ 1071/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Op 46/17 o umorzeniu postępowania w sprawie ze skargi P.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia oddalić zażalenie.

P.W. wniósł w dniu 24 czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 maja 2015 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 marca 2015 r. nr [...], uchylającą decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 grudnia 2012 r. nr [...] o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 20 grudnia 2012 r. z powodu otrzymania jednorazowo środków na podjęcie działalności oraz orzekającą o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 18 września 2012 r. z powodu braku gotowości do podjęcia pracy. P.W. zmarł w dniu [...] września 2015 r., co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kopia odpisu aktu zgonu. Pismem z dnia 1 lutego 2016 r. H.W. – matka P.W. zgłosiła swój udział w sprawie jako następca prawny skarżącego. Wskazała, że w rozpoznawanej sprawie ze skargi jej syna, dotyczącej w szczególności dotacji z Funduszu Pracy na podjęcie przez niego działalności gospodarczej, posiada interes prawny, bowiem warunkiem otrzymania tej dotacji było zabezpieczenie pieniężne na rachunku syna w formie blokady środków pieniężnych, którego jesienią 2012 r. udzieliła na ten cel synowi. W związku z powyższym stwierdziła, że jej zdaniem przedmiot niniejszego postępowania nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle osobistych, związanych z P.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po wyznaczeniu go na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OW 101/17 do rozpoznania niniejszej sprawy, postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Op 46/17 umorzył postępowanie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że stosownie do art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony, z zastrzeżeniem § 3, zgodnie z którym nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W tej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wedle którego sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiot rozpoznawanej sprawy, jakim jest utrata statusu osoby bezrobotnej, jest prawem ściśle związanym z osobą P.W., który zmarł. Uprawnienie do ubiegania się o status osoby bezrobotnej odnosi się bowiem wyłącznie do sfery uprawnień osoby domagającej się przyznania takiego statusu, zatem z chwilą jej śmierci realizacja omawianego uprawniania staje się bezprzedmiotowa. Tym samym rozstrzygnięcie w sprawie statusu osoby bezrobotnej nie dotyka interesu prawnego innych osób. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, udzielenie pomocy finansowej przez H.W. – matkę zmarłego skarżącego, w celu zabezpieczenia uzyskanych przez niego środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej, stanowi kwestię majątkową związaną z łączącą strony umową cywilnoprawną (pożyczki czy darowizny). Udzielenie takiej pomocy nie świadczy natomiast o posiadaniu przez matkę P.W. interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, która dotyczy – co należy podkreślić – utraty statusu osoby bezrobotnej w oznaczonym w decyzji dniu, a nie zwrotu otrzymanych jednorazowo środków z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia H.W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe uznanie, że przedmiot skargi dotyczy wyłącznie utraty przez skarżącego P.W. statusu osoby bezrobotnej i jest ściśle związany z osobą zmarłego, a co za tym idzie, że wynik tego postępowania nie dotyczy interesu osób trzecich. Wskazała, że skarga jej zmarłego syna dotyczy dotacji z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej, której warunkiem otrzymania było złożenie stosownego zabezpieczenia pieniężnego na rachunku bankowym w formie blokady środków pieniężnych. Zabezpieczenie to w całości zostało pokryte ze środków H.W., która udzieliła synowi na ten cel pomocy finansowej. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja była bezpośrednią podstawą do cofnięcia P.W. dotacji z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. Uzyskanie przez niego statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie zaskarżenie decyzji orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej przez skarżącego, było niewątpliwie celem pośrednim, ale i koniecznym do ochrony jego bezprawnie naruszonych praw majątkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy H.W., matka zmarłego P.W., legitymuje się interesem prawnym dotyczącym wyniku przedmiotowego postępowania. Wnosząca zażalenie swojego interesu prawnego upatruje w tym, że skarga jej zmarłego syna dotyczy dotacji z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej, której warunkiem otrzymania było złożenie stosownego zabezpieczenia pieniężnego, które w całości zostało pokryte ze środków H.W., bowiem udzieliła ona synowi na ten cel pomocy finansowej. Stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Wyjaśnić należy, iż w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Mogą jednak występować takie sytuacje, kiedy określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej będą wiązać się ze sferą prawną innego podmiotu. W odniesieniu do takich sytuacji to sąd administracyjny musi ocenić, czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawną a sytuacją konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, a więc sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że przedmiot postępowania przed Sądem pierwszej instancji odnosił się wyłącznie do praw i obowiązków P.W., będących ściśle związanych z jego osobą i nieprzechodzących z tego powodu na jego następców prawnych. Kwestionowana przez skarżącego decyzja Wojewody [...] z dnia 21 maja 2015 r. nr [...] utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 marca 2015 r. nr [...], na mocy której uchylono decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 grudnia 2012 r. nr [...] o utracie przez P.W. statusu osoby bezrobotnej z dniem 20 grudnia 2012 r. z powodu otrzymania jednorazowo środków na podjęcie działalności oraz jednocześnie orzeczono o utracie przez P.W. statusu osoby bezrobotnej z dniem 18 września 2012 r. z powodu braku gotowości do podjęcia pracy. Prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego należy rozumieć jako prawa i obowiązki, które odnoszą się do określonych interesów konkretnej osoby ze względu na jej indywidualną sytuację. W rozpoznawanej sprawie utrata przez P.W. statusu osoby bezrobotnej – w zakresie zmiany jej daty początkowej oraz zmiany jej przyczyny – co było wyłącznym przedmiotem kwestionowanej w sprawie decyzji, jest prawem ściśle związanym z osobą P.W., który zmarł. Udzielenie przez H.W. – matkę zmarłego pomocy finansowej, w celu zabezpieczenia uzyskanych przez syna środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej, stanowi kwestię majątkową, która nie jest związana bezpośrednio z przedmiotem niniejszego postępowania i nie była przez organ analizowana. Zagadnienie dotyczące prawidłowości przyznania, a następnie cofnięcia dotacji z Funduszu Pracy w ogóle nie było przedmiotem rozważań w tej sprawie – jak wyżej podano była nim jedynie kwestia utraty przez P.W. statusu osoby bezrobotnej. Uprawnienie do ubiegania się o status osoby bezrobotnej (lub stwierdzenie przez organ jego utraty) odnosi się wyłącznie do sfery uprawnień osoby domagającej się przyznania takiego statusu, a zatem z chwilą jej śmierci realizacja omawianego uprawniania staje się bezprzedmiotowa. Tym samym rozstrzygnięcie w sprawie statusu osoby bezrobotnej nie dotyczy interesu prawnego innych osób. H.W. nie może zatem skutecznie uzasadniać swojego interesu prawnego w dalszym prowadzeniu – z jej udziałem jako skarżącej – postępowania sądowoadministracyjnego. Przedstawiona przez nią argumentacja może świadczyć o istnieniu po jej stronie wyłącznie interesu faktycznego, a nie interesu prawnego, mogącego skutkować jej wstąpieniem w prawa skarżącego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.