I OW 98/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin (spr.) NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Lubenia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą Lubenia a powiatem sanockim przez wskazanie podmiotu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w pieczy zastępczej postanawia wskazać powiat sanocki jako właściwy w sprawie.

PISMEM Z 2 CZERWCA 2025 R. WÓJT GMINY LUBENIA DZIAŁAJĄCY W IMIENIU GMINY LUBENIA WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO Z POWIATEM SANOCKIM W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO W SPRAWIE PONOSZENIA WYDATKÓW NA OPIEKĘ I WYCHOWANIE MAŁOLETNIEJ I. R., DALEJ: ZAINTERESOWANA, UMIESZCZONEJ W RODZINIE ZASTĘPCZEJ NIEZAWODOWEJ J. R. W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowana postanowieniem zabezpieczającym Sądu Rejonowego w Sanoku z 25 października 2024 r., sygn. akt III Nsm 313/24, została umieszczona w rodzinie zastępczej niezawodowej u żony ojca zamieszkałej w S. Wójt zaznaczył, że matka małoletniej ma ograniczoną władzę rodzicielską nad córką, a ojciec zainteresowanej zmarł. W dniu 20 marca 2025 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy powiatem sanockim a powiatem rzeszowskim w sprawie przyjęcia oraz określenia warunków pobytu i wysokości wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej. Wskazano, że powiat sanocki będzie udzielał świadczeń na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, a powiat rzeszowski dokonuje refundacji wypłaconych środków. W związku z powyższym co miesiąc będzie wystawiania nota księgowa dotycząca zwrotu przez gminę Lubenia poniesionych wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej. Informacja o zawartym porozumieniu została przekazana Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Lubeni pismem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie z 21 marca 2025 r. Centrum wskazało, że przed w rodzinie zastępczej jej ojciec nie żył, w związku z czym miejscem zamieszkania zainteresowanej jest miejsce zamieszkania matki, tj. L. Wnioskodawca wskazał, że przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej zainteresowana zamieszkiwała z ojcem i jego żoną na terenie S., gdzie była zameldowana na pobyt stały, i gdzie znajdowało się jej centrum interesów życiowych. Nigdy nie mieszkała z matką w L. Z uwagi na powyższe w ocenie wnioskodawcy nie można ustalić miejsca zamieszkania zainteresowanej przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, co powoduje, że właściwość powiatu należy określić z uwzględnieniem miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi Starosta Sanocki działający w imieniu powiatu sanockiego wniósł o wskazanie Gminy Lubenia jako podmiotu właściwego do ponoszenia opłat za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że w zawartym 20 marca 2025 r. porozumieniu powiat rzeszowski uznał się za właściwy do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy. W porozumieniu uznano, że ograniczenie władzy rodzicielskiej matki nie ma wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy Lubenia, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy gminą Lubenia a powiatem sanockim. Obydwa podmioty uznają się bowiem za niewłaściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej zainteresowanej umieszczonej w niezawodowej rodzinie zastępczej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49), dalej: ustawa o wspieraniu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Jednocześnie w sytuacji, gdy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, to w myśl art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z uwagi na fakt, że przepisy ustawy o wspieraniu nie określają sposobu, w jaki należy rozumieć pojęcie "miejsce zamieszkania", zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażenie to należy rozumieć w sposób wskazany w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W sposób odrębny należy jednakże określać miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską. W takim bowiem przypadku w myśl art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W sytuacji zaś, gdy władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, stosownie do postanowień art. 26 § 2 k.c. miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli natomiast dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, rodzice zainteresowanej byli rozwiedzeni, przy czym matce ograniczono prawa rodzicielskie, a miejsce zamieszkania określono przy ojcu. W wyniku śmierci ojca zainteresowana utraciła dotychczasowe miejsce zamieszkania, a jej miejsca zamieszkania przed umieszczeniem w niezawodowej rodzinie zastępczej nie może być określony według miejsca zamieszkania matki z uwagi na ograniczenie jej praw rodzicielskich (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2022 r., sygn. akt I OW 67/22). W sytuacji takiej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego miejsce zamieszkania zainteresowanej należy ustalić w oparciu o przesłankę z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu, tj. według miejsca zameldowania zainteresowanej na pobyt stały, którym jak ustalono w rozpoznawanej sprawie, był S. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej w niezawodowej rodzinie zastępczej, jest powiat sanocki. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.