I OW 92/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Sosnowca o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Sosnowca a Wójtem Gminy Bytnica w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. B. o udzielenie pomocy finansowej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Sosnowca jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Sosnowca, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu, wniósł o rozstrzygnięcie sporu "kompetencyjnego" [winno być: "o właściwość" – uwaga NSA] pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Bytnica w przedmiocie rozpoznania wniosku P. B., przebywającego w szpitalu psychiatrycznym w G., o udzielenie pomocy finansowej poprzez wskazanie Wójta Gminy Bytnica jako organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że centrum życiowe wyżej wymienionego przed umieszczeniem w szpitalu mieściło się w miejscowości D. w gminie Bytnica. W odpowiedzi na powyższy wniosek Wójt Gminy Bytnica, reprezentowany przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Bytnicy, powołując się na treść wniosku P. B. oraz ustalenia wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 8 listopada 2023 r. oraz 13 maja 2024 r. pod adresem D., [...] Bytnica, uznał że miejsce zamieszkania wyżej wymienionego mieściło się w S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.; dalej k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Sosnowca a Wójtem Gminy Bytnica w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. B. w sprawie przyznania pomocy finansowej, na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. c i § 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.; dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej tego pojęcia zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, z późn. zm.; dalej k.c.), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala na uznanie, że aktualne miejsce zamieszkania P. B. znajduje się w miejscowości S. Z przeprowadzonego w dniu 8 listopada 2023 r. przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bytnicy wywiadu środowiskowego wynika, że wyżej wymieniony wyprowadził się z zajmowanego uprzednio domu w D. do S. i od kilku miesięcy nie był widywany w D. Powyższe informacje zostały uzyskane od najbliższych sąsiadów. Równocześnie sam zainteresowany we wniosku o przyznanie pomocy finansowej wskazał jednoznacznie, iż nie wiąże on z miejscowością D. żadnych planów, deklarując jako miejsce swojego zamieszkania S. Fakt, iż P. B. pozostaje zameldowany na pobyt czasowy w D. nie jest jednoznaczny z uznaniem, iż w tej miejscowości koncentrują się interesy życiowe wyżej wymienionego. Powyższe wynikało z konieczności czasowego przebywania w D. w związku ze sprawowaniem opieki nad mieszkającym tam ojcem. Pobyt ten miał charakter doraźny, a okoliczność przebywania wyżej wymienionego w tej miejscowości nie wynikała z jego woli przeniesienia tam centrum swoich interesów życiowych. Tym samym nie sposób uznać, że zainteresowany przebywał w D. z zamiarem stałego pobytu. Z tej przyczyny pobyt P. B. w powyższej miejscowości nie spełniał przesłanek miejsca zamieszkania z art. 25 k.c. Okoliczności sprawy wskazują, iż za miejsce zamieszkania zainteresowanego należy uznać S., z którym zainteresowany jest związany od dłuższego czasu, w mieście tym lokuje swoje życiowe interesy oraz wyraża zamiar dalszego tam zamieszkiwania. W związku z powyższym stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. należało przyjąć, że organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku P. B. o przyznanie pomocy finansowej jest Prezydent Miasta Sosnowca, jako organ gminy właściwej ze względu na jego miejsce zamieszkania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.