I OW 89/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem D. a Burmistrzem O. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o świadczenia niepieniężne postanawia wskazać Burmistrza O. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 8 MAJA 2025 R. BURMISTRZ D. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM O. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU D. O. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O ŚWIADCZENIA NIEPIENIĘŻNE: SCHRONIENIE I POSIŁEK. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że 28 kwietnia 2025 r. zainteresowany złożył w O. wniosek o pomoc w formie jednego posiłku dziennie w oznaczonej placówce, schronienia w schronisku oraz pomocy finansowej w wysokości 800 zł na opłacenie mieszkania po znalezieniu pracy. W toku postępowania na podstawie wywiadu rodzinnego ustalono, że zainteresowany zameldowany jest w D., którą opuścił, udając się do O. Zainteresowany jest chory na schizofrenię i jest uzależniony od narkotyków. Trzykrotnie przebywał w Szpitalu Psychiatrycznym w C., ostatni raz od stycznia do marca 2025 r. W toku wywiadu zainteresowany zmodyfikował wniosek, występując wyłącznie o świadczenia niepieniężne. W ocenie wnioskodawcy fakt zameldowania na pobyt stały uniemożliwia uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną, w związku z czym właściwość miejscowa organu właściwego do rozpoznania jego wniosku powinna być wyznaczona z uwzględnieniem szczególnej sytuacji, w jakiej znalazł się zainteresowany. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz O. wniósł o uznanie gminy D. za właściwą miejscowo do załatwienia sprawy, zobowiązanie Gminy D. do pokrycia bądź refundacji kosztów udzielonej pomocy w formie schronienia i posiłku oraz potwierdzenie, że zainteresowany spełnia kryteria osoby bezdomnej, a jego przebywanie na terenie O. nie skutkuje przeniesieniem odpowiedzialności za pomoc gminy D. na gminę O. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zainteresowany w kwietniu 2025 r. samowolnie opuścił dotychczasowe miejsce pobytu i przyjechał do O., gdzie nie posiada lokalu mieszkalnego ani wsparcia społecznego. Noce spędzał na klatkach schodowych i w przestrzeni publicznej co wskazuje, że jest on osobą bezdomną. Burmistrz O. wskazał przy tym, że zainteresowany spełnia przesłanki uznania za osobę bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym a z powodu braku porozumienia z rodziną, choroby psychicznej i braku dostosowania społecznego nie może wrócić do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza D., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem O. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie mu świadczeń niepieniężnych w postaci jednego posiłku dziennie i schronienia. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie przez pozostające w sporze organy, zainteresowany jest zameldowany na pobyt stały w gminie D., gdzie mieszka jego rodzina. Na terenie O. przebywa, nie posiadając na terenie tej gminy prawa do lokalu mieszkalnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak ustalone okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że zainteresowanego nie można uznać za osobę bezdomną i ustalić właściwość miejscową na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 6 pkt 8 u.p.s. osoba bezdomna to osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Analiza tej definicji ustawowej wskazuje, że za do uznania za osobę bezdomną nie wystarcza sam fakt niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, ale konieczne jest jednoczesne ustalenie, że osoba taka nie jest zameldowana na pobyt stały, a w przypadku takiego meldunku, że nie może ona zamieszkać pod adresem zameldowania. W rozpoznanej sprawie nie budzi wątpliwości, że zainteresowany w trakcie pobytu w O. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Posiada on jednak adres zameldowania na pobyt stały, a w sprawie brak jest powodów do przyjęcia, że zainteresowany nie może na powrót zamieszkać pod tym adresem. Jak wynika bowiem z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach sprawy, utrzymuje on kontakt z rodziną, która czeka na jego powrót (vide: część B.1 kwestionariusza). Zainteresowany nie spełnia zatem wynikających z art. 6 pkt 8 u.p.s. przesłanek uznania za osobę bezdomną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego właściwość miejscową organów w rozpoznawanej sprawie należy wyznaczyć w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s. Zauważyć bowiem należy, że świadczenia, o które ubiega się zainteresowany, uregulowane zostały w art. 48 u.p.s., a zgodnie z art. 101 ust. 4 tej ustawy w trybie art. 101 ust. 3 u.p.s. możliwe jest przyznanie świadczeń wymienionych w art. 37-42 i 47-50 tego aktu normatywnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności, w jakich funkcjonuje zainteresowany, oraz choroba psychiczna wymagająca przyjmowania leków, co jest niemożliwe w sytuacji, w jakiej znajduje się zainteresowany, pozwalają uznać ją za przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. Oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego jest Burmistrz O. Jednocześnie należy wskazać, że tryb, w którym orzeka Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie, dotyczy rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych. Wykluczone jest zatem uzyskanie w nim rozstrzygnięcia, w którego sentencji wskazane zostanie, że określona osoba spełnia bądź nie spełnia warunki określone prawem, w tym również warunki uznania tej osoby za osobę bezdomną. Oznacza to, że wniosek Burmistrza O. o potwierdzenie, że zainteresowany spełnia kryteria osoby bezdomnej, a jego przebywanie na terenie O. nie skutkuje przeniesieniem odpowiedzialności za pomoc z gminy D. na gminę O. nie może zostać rozpoznany. Ponadto należy odnotować, że w myśl art. 101 ust. 7 u.p.s. gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Analiza tego przepisu nie daje podstaw do przyjęcia, że rozliczenia pomiędzy gminami są załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Powoduje to, że w tym zakresie nie powstaje spór o właściwość ani spór kompetencyjny podlegający rozstrzygnięciu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.