I OW 88/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Kalisza o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Kalisza a Burmistrzem Barczewa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.B. w sprawie pokrycia kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego postanawia wskazać Prezydenta Miasta Kalisza jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 28 kwietnia 2026 r. Prezydent Miasta Kalisza zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Barczewa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.B. w sprawie pokrycia kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany przebywa w Kaliszu jedynie tymczasowo w celu kontynuacji leczenia. Nie zadeklarował on zamiaru stałego pobytu w Kaliszu, co wskazuje na brak jego miejsca zamieszkania w Kaliszu (k. 2-3 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Barczewa wniósł o: rozpoznanie sporu przez wskazanie Prezydenta Miasta Kalisza jako organ właściwy do rozpoznania wniosków M.B. o udzielenie wsparcia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i celowego; obciążenie kosztami postępowania "skarżącego" [winno być "wnioskodawcy" - uw. NSA]. W uzasadnieniu podniósł, że zainteresowany przebywa obecnie w mieszkaniu readaptacyjnym w Kaliszu, nie jest osobą bezdomną, podjął pracę w Kaliszu i tam kontynuuje terapię. Kalisz stał się aktualnie miejscem zamieszkania zainteresowanego (k. 20-21 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). Zainteresowany nie jest osobą w kryzysie bezdomności. Aktualnie przebywa w lokalu mieszkania readaptacyjnego "[...]" w Kaliszu [...] przy ul. [...]. Bezpośrednio przed wynajmem tego lokalu odbywał terapię odwykową w Ośrodku Stowarzyszenia "[...]" w N. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Mieszkanie readaptacyjne przy ul. [...] w Kaliszu spełnia wymogi uznania go za lokal mieszkalny. Zainteresowany przebywa w nim na podstawie umowy najmu z 19.1.2026 r. Wbrew informacji zawartej w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego, że czas pobytu w tym mieszkaniu przewidziany jest maksymalnie na 12 miesięcy, zatem ma charakter tymczasowy i jest kontynuacją terapii, nie odpowiada brzmieniu umowy, która nie przewiduje klauzuli ograniczającej czas najmu. Przebywania w mieszkaniu readaptacyjnym nie sposób uznać również za odbywanie terapii. Ma ono charakter przejściowy po zakończonej terapii, a przed powrotem do samodzielnego funkcjonowania, lecz nie jest równoznaczne z kontynuowaniem terapii. Z oświadczenia zainteresowanego z 10.3.2026 r. wynika, że przez najbliższy rok ma zamiar przebywać w Kaliszu, natomiast dalsze miejsce zamieszkania uzależnia od znalezienia pracy. O ile Burmistrz Barczewa podniósł, że z informacji udzielonych przez matkę zainteresowanego wynika, że w ostatnim czasie podjął on pracę, o tyle fakt ten nie wynika z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy. Niemniej, uznać trzeba, że Kalisz jest aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanego, ponieważ przebywa on w tym mieście i brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie ma on stałego zamiaru pobytu w Kaliszu. Skoro, zgodnie z jego własnym oświadczeniem, zamiar ten uzależnia od znalezienia pracy, domniemywać należy, że jeżeli nadal to nie nastąpiło, podejmuje on działania w celu jej znalezienia na terytorium miasta, w którym aktualnie przebywa w związku z najmem lokalu mieszkalnego. Wbrew ocenie wnioskodawcy nie sposób uznać, że zainteresowany ma miejsce zamieszkania na terenie gminy Barczewo, ponieważ aktualnie nie przebywa w lokalu mieszkalnym na terenie tej gminy. Badanie zamiaru stałego pobytu na terenie gminy Barczewo jest więc bezcelowe. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o pokrycie kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego jest Prezydent Miasta Kalisza. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.