I OW 81/24

Dnia 2 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy L. a Burmistrzem Ś. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji o przyznaniu Z.S. pomocy w formie zasiłku okresowego oraz celowego na opłacenie kosztów pobytu w Fundacji Pomocy Wzajemnej postanawia: wskazać Burmistrza Ś. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 17 kwietnia 2024 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy L. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy L. a Burmistrzem Ś. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji o przyznaniu Z.S. pomocy w formie zasiłku okresowego oraz celowego na opłacenie kosztów pobytu w Fundacji Pomocy Wzajemnej i wskazania Burmistrza Ś. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Z.S. jest osobą bezdomną od ok. 2 lat, w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 15 lutego 2024 przebywał w schronisku dla osób bezdomnych w C. będąc w tym czasie uczestnikiem Centrum Integracji Społecznej (dalej również jako: "CIS"). Jego pobyt w ww. ośrodku miał jednak tylko charakter incydentalny i związany był z aktywnością w CIS, natomiast w tej chwili zainteresowany wciąż jest osobą bezdomną i przebywa w Fundacji Pomocy Wzajemnej (...) w P. a z Gminą L. nie łączy go żadna aktywność życiowa. Jak podnosi dalej wnioskodawca, w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 101 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901 t.j., dalej również jako "u.p.s."), zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo do rozpoznania wniosku jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zatem w niniejszej sprawie powinna być to Gmina Ś. gdyż ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały było na terenie Gminy Ś. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. działający z upoważnienia Burmistrza Ś. wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy L. jako organu właściwego do rozpoznania sprawy, wskazując, że zainteresowany nie jest już zameldowany na terenie Gminy Ś. i nie przebywa pod wskazanym adresem w Ś. Organ wskazał, że zainteresowany przez ostatnie 2 lata mieszkał i pracował na terenie Gminy L. zatem to ta gmina powinna być właściwa do rozpoznania wniosku. Ponadto zainteresowany aktualnie zameldowany jest na pobyt czasowy na terenie Gminy L. Organ podniósł również, że miejsce zamieszkania wnioskodawcy ustala się zgodnie z art. 25 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej również jako "kc), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ponadto zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j., dalej również jako "kpa") właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju, zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Natomiast jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie. Pismem z 3 kwietnia 2024 r. Z.S. wycofał wniosek dotyczący pokrycia kosztów pobytu w Fundacji Pomocy Wzajemnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Zgodnie z art. 101 ust. 1-3 u.p.s. określającym właściwość miejscową organów udzielających świadczeń z zakresu pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2), a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (ust. 3). Miejsce zamieszkania wnioskodawcy ustala się zgodnie z art. 25 kc, przy czym jeśli jest nim osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, to o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały, a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie. Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma zatem rozstrzygnięcie, czy w rozumieniu ups Z.S. jest osobą bezdomną oraz czy w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, związany z jego sytuacją osobistą. Bezsporne zaś jest to, że jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały była Gmina Ś. (...). Na podstawie przywołanego art. 6 pkt 8 ups za taką osobę uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje więc dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j.) pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, niewątpliwie zatem Z.S. spełnia przesłanki do uznania go za jest osobą bezdomną, bowiem przebywa on aktualnie w Fundacji Pomocy Wzajemnej (...) w P. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie wystąpiły również szczególnie uzasadnione przypadki, związane z osobą bezdomną, określone w art. 101 ust. 3 ups. Sytuacje, do których ma zastosowanie ten przepis mają miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym dla swego miejsca zamieszkania. Te przyczyny to np., niepełnosprawność fizyczna czy psychiczna, niezdolność do pracy z powodu choroby, całkowite uzależnienie egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu. W konsekwencji – z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie Gminy Ś. – organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Ś., na podstawie art. 101 ust. 2 ups. Dodać należy, że mimo wycofania przez Z.S. wniosku w zakresie pokrycia kosztów pobytu w Fundacji Pomocy Wzajemnej, Burmistrz Miasta i Gminy L. nie cofnął, ani nie zmodyfikował swojego wniosku, toteż spór o właściwość pozostał aktualny w całości. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak sentencji postanowienia.