I OW 77/24

Dnia 2 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem B. a Prezydentem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.R. w sprawie przyznania zasiłku stałego postanawia: wskazać Burmistrza B. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 4 kwietnia 2024 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Burmistrza B., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Burmistrzem B. a Prezydentem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.R. w sprawie przyznania pomocy w postaci zasiłku stałego i wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta R. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że K.R. został uznany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. za bezdomnego, jednak w ocenie Burmistrza B. zainteresowany nie jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901 t.j., dalej również jako "ups"), bowiem od grudnia 2023 r. zamieszkuje w Hostelu Fundacji Chrześcijańskiej (...) w R. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. i w R. korzysta z opieki medycznej. Zainteresowany jest zameldowany na stałe pod adresem (...) (gmina B.), gdzie mieszkał jeszcze w lutym 2019 r., ponadto uprawniony jest do ¼ domu rodzinnego drewnianego i ¼ murowanego domu wybudowanego przez jego rodziców i domy te nadają się do zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. wniósł o wskazanie Burmistrza B. jako organu właściwego w sprawie. Wskazał, że w niniejszej sprawie zainteresowany jest osobą bezdomną oraz, że ze względu na długi czas od opuszczenia domu rodzinnego nie ma realnej możliwości do zamieszkania w nim, zaś pokój w hostelu nie może być uznany za lokal mieszkalny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Zgodnie z art. 101 ust. 1-3 ups określającym właściwość miejscową organów udzielających świadczeń z zakresu pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2), a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (ust. 3). Miejsce zamieszkania wnioskodawcy ustala się zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j.), przy czym jeśli jest nim osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, to o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały, a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie. Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma zatem rozstrzygnięcie, czy w rozumieniu ups K.R. jest osobą bezdomną oraz czy w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, związany z jego sytuacją osobistą. Bezsporne zaś jest to, że jego miejscem zameldowania na pobyt stały jest (...) (Gmina B.). Na podstawie przywołanego art. 6 pkt 8 ups za taką osobę uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje więc dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j.) pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny. Ponadto, jak wynika z akt administracyjnych, zgodnie z oświadczeniem zainteresowanego, jego dom rodzinny nie jest dostosowany do użytkowania, ma ponad 100 lat, przeciekający dach, starą instalację zagrażającą życiu, zaś jako osoba niepełnosprawna nie widzi możliwości zamieszkania w nim. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że w przypadku gdy wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a jest zameldowany na pobyt stały w domu rodzinnym, w którym, ze względu na długi okres czasu od opuszczenia tego domu, praktycznie nie ma możliwości zamieszkania, to musi być uznany za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt I OW 97/11). Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, niewątpliwie zatem K.R. spełnia przesłanki do uznania go za jest osobą bezdomną – w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie wystąpiły również szczególnie uzasadnione przypadki, związane z osobą bezdomną, określone w art. 101 ust. 3 ups. Sytuacje, do których ma zastosowanie ten przepis mają miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym dla swego miejsca zamieszkania. Te przyczyny to np., niepełnosprawność fizyczna czy psychiczna, niezdolność do pracy z powodu choroby, całkowite uzależnienie egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu. W konsekwencji – z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie Gminy B. – organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz B., na podstawie art. 101 ust. 2 ups. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak sentencji postanowienia.