I OW 69/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku gminy miasta T. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą miastem T. a powiatem o. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J.W. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat o. jako właściwy w sprawie.

Pismem z 26 marca 2024 r. Prezydent Miasta T., działający w imieniu gminy miasta T. (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy gminą miastem T. a powiatem o., w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J.W. umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że matka małoletniej przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej zamieszkiwała na terenie powiatu o., przez co w ocenie wnioskodawcy to powiat o. jest właściwy w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Starosta O. działający w imieniu powiatu o. podniósł, że z posiadanych informacji nie wynika jednoznacznie, aby to powiat o. był ośrodkiem życia matki małoletniej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy gminą T., a powiatem o. w przedmiocie wskazania gminy właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J.W. umieszczonej w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 1 grudnia 2023 r. – postanowienie Sądu Rejonowego w T., sygn. akt III Nsm 1734/23. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 kc). Z akt sprawy wynika, że małoletnia wraz z matką – M.W. – w okresie od 15 do 19 listopada 2023 r. przebywały w Ośrodku Interwencji Kryzysowej i Wsparcia Osób Doznających Przemocy Domowej w T. Z oświadczenia matki małoletniej wynika, że przed pobytem we wskazanym ośrodku zamieszkiwała w miejscowości Zator – na terenie powiatu o. – od października 2023 r. – zaś wcześniej przez rok zamieszkiwała w O. (oświadczenie z 27 listopada 2023 r.). Fakt wiązania przez matkę małoletniej swojej aktywności życiowej z powiatem o. potwierdza również rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna i podleganie z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu od 27 kwietnia 2022 r. (informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 stycznia 2024 r.). Nadto z informacji z Centrum Usług Wspólnych w T. wynika, że w Z. oraz O. M.W. miała zamieszkiwać razem z ojcem dziecka (pismo z 23 listopada 2024 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności wystarczają aby uznać, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej aktywność życiowa obojga rodziców dziecka koncentrowała się na terenie powiatu o. a ich pobyt na obszarze tego powiatu nie miał charakteru tymczasowego. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.