I OW 67/24

Dnia 17 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Krakowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Kraków a Powiatem Kwidzyńskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A.Ś. w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat Kwidzyński jako właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 27 marca 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Miastem Kraków, a Powiatem Kwidzyńskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A.Ś. w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że małoletnia A.Ś. 15 czerwca 2023 r. została interwencyjnie umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego przy ul. (...) w Krakowie. Następnie Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie postanowieniem z 16 czerwca 2023 r., III Nsm 777/23/K postanowił umieścić małoletnią w trybie pilnym na czas postepowania w pieczy zastępczej wskazanej przez MOPS w Krakowie. Obecnie przebywa ona w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego w Krakowie. Przed umieszczeniem w ww. ośrodkach, małoletnia zamieszkiwała wraz z rodzicami w K. i tam też znajduje się jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. W ocenie wnioskodawcy, z tych przyczyn, organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej jest Powiat Kwidzyński. W odpowiedzi na wniosek Powiat Kwidzyński wniósł o wyznaczenie Prezydenta Miasta Krakowa, jako organu właściwego w sprawie, z uwagi na to, że – jak ustalono – rodzice małoletniej zamieszkiwali w K. do 2016 r., od tej daty nie mają tam centrum swoich życiowych spraw. Jak podniesiono, akt urodzenia małoletniej sporządzono w Gdańsku, co może świadczyć o tym, że to tam znajdowało się centrum spraw życiowych rodziców małoletniej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Jak wynika z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2024.177 t.j., dalej również jako "ustawa o wspieraniu rodziny"), powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Natomiast, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny). Ponieważ ustawa o wspieraniu rodziny nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2023.1610 t.j., dalej również jako "kc") miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwóch przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09). Zgodnie zaś z art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zauważyć należy, że przez pojęcie "zamiar stałego pobytu" należy rozumieć nie tyle wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Organ nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia dotyczącego zamiaru pobytu w danej miejscowości - o ocenie charakteru pobytu decyduje bowiem nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Ze zgromadzonych akt administracyjnych wynika, że miejsca zamieszkania małoletniej, przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej, nie da się ustalić. Zgodnie z oświadczeniem rodziców małoletniej w obecności pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej W. wynika, że miejscem zamieszkania rodziny jest K. Natomiast w korespondencji z 31 stycznia 2024 r. skierowanej przez ojca małoletniej do PCPR w K., oświadczył on, że rodzina nie przebywa w K. Zaś z notatki sporządzonej przez dzielnicowego w Komisariacie Policji w Z. z 15 czerwca 2023 r. wynika, że rodzina przez miesiąc zamieszkiwała w różnych hostelach na terenie Krakowa. Nie bez znaczenia jest również fakt, że rodzina mogła zamieszkiwać w lesie na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego (notatka urzędowa st. post. T.T. z 14 czerwca 2023 r.). Nie sposób zatem przyjąć, obiektywnie rzecz biorąc, że rodzice małoletniej przebywali w jakimkolwiek miejscu z zamiarem stałego pobytu. Z tych względów w sprawie zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny. Jak wynika z akt administracyjnych, małoletnia w okresie od 26 września 2014 r. do 5 lipca 2017 r. zameldowana była na pobyt stały w K. przy ul. (...) i jest to jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny, organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.Ś. jest Powiat Kwidzyński. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.