I OW 46/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. B. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 11 MARCA 2026 R. DYREKTOR OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ [...] WYSTĘPUJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA [...] (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY Z. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU M. B. O PRZYZNANIE POMOCY W FORMIE ZASIŁKU STAŁEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Z. W ocenie wnioskodawcy zainteresowany jest osobą bezdomną, bowiem przebywa on na terenie ogródka letniskowego czy też rekreacyjnego, na terenie ROD, zaś domki rekreacyjne, letniskowe czy altany ROD, bez względu na stopień dostosowania, nie nadają się do stałego przebywania w nich ludzi. Tym samym w sprawie znajdzie zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.), zgodnie z którym w przypadku wnioskodawcy będącego osobą bezdomną właściwa miejscowo do udzielenia pomocy jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. występujący w imieniu Wójta Gminy Z. wskazał, że zainteresowany od 10 lat przebywa w [...], nie utożsamia się z osobą bezdomną, prowadzi gospodarstwo domowe i jego centrum życiowe przez ten okres koncentruje się w domku rekreacyjnym na terenie ROD w [...]. Ponadto, posiada on adres zameldowania na pobyt stały w miejscowości, w której ma możliwość zamieszkania, jednak sam wybrał domek rekreacyjny całoroczny na terenie ROD w [...] jako miejsce zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy o pomocy społecznej reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 u.p.s. - jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z dokonanych ustaleń wynika, że zainteresowany od 10 lat przebywa w altanie działkowej (w domku letniskowym, rekreacyjnym) na terenie ogrodów działkowych, która nie może być uznana za spełniająca kryteria lokalu mieszkalnego. Zgodnie z art. 12 ustawy z 13 grudnia 2013r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1073) na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania. Altaną działkową zaś w rozumieniu art. 2 pkt 9a tej ustawy jest wolnostojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję. Altana na działce nie jest zatem przeznaczona do zamieszkania, lecz służy celom rekreacyjno-wypoczynkowym. Altana działkowa nie spełnia także wymagań lokalu mieszkalnego z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023, poz. 725), bo nie jest to lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, skoro ustawodawca wyraźnie zakazał zamieszkiwania w tym lokalu. Zatem zainteresowany nie ma miejsca zamieszkania na terenie [...]. Nie sposób także uznać zainteresowanego za osobę bezdomną. Zauważyć bowiem należy, że zainteresowany zameldowany jest na pobyt stały pod adresem w miejscowości S. Z akt sprawy wynika, że pod tym adresem mieszka siostra zainteresowanego. Brak jest zaś informacji, które świadczyłby o niemożności zamieszkania zainteresowanego wraz z siostrą. Tym samym nie sposób uznać go za osobę bezdomną. W przedmiotowej sprawie nie zaistniały także przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Zauważyć bowiem należy, że zainteresowany przebywa w miejscu, w którym ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, a tym samym nie sposób uznać, że jego sprawa należy do kategorii spraw niecierpiących zwłoki. W konsekwencji żaden z przepisów u.p.s. określających właściwość miejscową gminy do rozpoznania jej wniosku nie znajdzie zastosowania i należy odwołać się do regulacji ogólnych, określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego – do którego odesłanie znajduje się w art. 14 u.p.s. Stosownie zatem do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Przyjmując na podstawie przedstawionych okoliczności, że zainteresowany nie posiada miejsca zamieszkania w kraju, w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2025.1071 t.j.), w następnej kolejności właściwość miejscową należy ustalić w oparciu o miejsce pobytu strony. W przedstawionych okolicznościach sprawy, o ile miejsce zamieszkania zainteresowanego w rozumieniu art. 25 k.c. nie jest ustalone, o tyle nie budzi wątpliwości, że według stanu wynikającego z akt sprawy fizycznie miejsce jego pobytu znajduje się w [...] – a zatem stosownie do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a w zw. z art. 14 u.p.s. organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta [...]. Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.