I OW 44/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H.D. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Z. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 3 marca 2025 r. Wójt Gminy K. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H.D. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną, przez co ustalenie właściwości miejscowej organu winno nastąpić według adresu ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Z. podniósł, że zainteresowany nie jest osobą bezdomną, gdyż zamieszkuje na terenie gminy K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ups reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Istota sprawy sprowadza się do tego, czy H.D. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy bezdomność osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości. Z przeprowadzonego 21 lutego 2025 r. wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowany zamieszkuje obecnie pod adresem (...), deklaruje jednak, że jest to pobyt tymczasowy i nie wiąże z tym miejscem zamiaru stałego pobytu. Okoliczność tą potwierdza dodatkowo notatka służbowa z wizyty pracownika socjalnego pod wskazanym adresem, przeprowadzonej 27 stycznia 2025 r. oraz oświadczenie samego zainteresowanego a także L.S. – stale zamieszkującego pod wskazanym adresem – z 21 lutego 2025 r. Wyklucza to zatem przyjęcie, aby pod wskazanym adresem znajdowało się miejsce zamieszkania zainteresowanego – w rozumieniu mającego zastosowanie w sprawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Zgodnie z powyższym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, co obejmuje zarówno fizyczne przebywanie w określonym miejscu jak i wolę stałego pobytu w nim. H.D. w wywiadzie środowiskowym zadeklarował, że jego miejsce zamieszkania znajduje się w domu rodzinnym, pod adresem: (...) i chciałby tam wrócić, jednak rodzina go nie chce. Fakt ten potwierdza oświadczenie J.D. – właścicielki tego domu – z 12 lutego 2025 r. w którym stwierdza, że H.D.nigdy nie zamieszkiwał pod wskazanym adresem, nie ma żadnych praw do domu rodzinnego i nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z systemu PESEL wynika jednocześnie, że zainteresowany jest zameldowany na pobyt stały pod powyższym adresem w gminie Z. Tym samym należy uznać, że w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki z art. 6 pkt 8 ups, zainteresowany nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym i zarazem jest zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym do którego nie może powrócić. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups i właściwość miejscową organu należy ustalić według miejsca ostatniego zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej na pobyt stały. W przedstawionych okolicznościach sprawy adres ten znajduje się w gminie Z., a zatem to organ tej gminy jest właściwy w sprawie. Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.