I OW 43/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.B. w sprawie przyznania zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne postanawia wskazać Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 11 marca 2026 r. Burmistrz W., reprezentowany przez Dyrektora Centrum Usług Społecznych w W., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.B. w sprawie przyznania zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że m.st. Warszawa uznało się za niewłaściwe w tej sprawie z uwagi na brak stałego miejsca zamieszkania zainteresowanego i jego ostatnie zameldowanie na pobyt stały pod adresem - ul. K. [...] [...] W. Centrum Usług Społecznych w W. nie zgadza się z tym stanowiskiem, wskazując, że z wywiadu środowiskowego i oświadczenia strony o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne wynika, że jest on osobą bezdomną. Z diagnozy przeprowadzonej przez pracownika socjalnego wynika też, że D.B. od wielu lat przebywa na terenie W.. W 2023 r. przeszedł udar [...] i od tamtego czasu przebywał w schronisku dla osób w kryzysie bezdomności z usługami opiekuńczymi Stowarzyszenia [...] w W.. Aktualnie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przy ul. P. [...] w W., gdzie przebywa w związku ze wsparciem w programie "Najpierw Mieszkanie". O ile D.B. nie posiada zameldowania, to zamieszkuje lokal mieszkalny. Nie może być więc uznany za osobę bezdomną. Ponadto na zamiar stałego zamieszkania i skoncentrowania jego spraw życiowych w W. wskazuje fakt, że złożył on wniosek o przyznanie lokalu z zasobów mieszkaniowych m.st. Warszawy na terenie dzielnicy [...]. Dlatego wniosek D.B. winien zostać rozpatrzony przez Prezydenta m.st. Warszawy (k. 2-4 akt sądowych). Odpowiedzi na wniosek nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że zainteresowany był osobą w kryzysie bezdomności, a jego ostatnie zameldowanie na pobyt stały znajdowało się pod adresem - ul. K. [...] [...] W. Co istotne, aktualnie - na podstawie umowy nr [...] z [...].6.2025 r. - bierze on udział w programie wspierającym dla osób z doświadczeniem bezdomności "Najpierw Mieszkanie", w ramach którego prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w lokalu mieszkalnym przy ul. P. [...] lok. [...] [albo [...] - rozbieżność w aktach) w W.. O ile umowa z [...].6.2025 r., zgodnie z jej § 1 ust. 4, obowiązywała do 31.3.2026 r., o tyle wobec braku danych co do aktualnej sytuacji bytowej zainteresowanego i jednoczesnym braku odpowiedzi Prezydenta m.st. Warszawy na wniosek Burmistrza W. o rozstrzygnięcie zawisłego sporu o właściwość należy przyjąć, że sytuacja ta nie uległa zmianie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że centrum spraw życiowych zainteresowanego zostało w ostatnich latach skoncentrowane w W.. W 2023 r. przeszedł udar [...] i od tamtego czasu przebywał w schronisku dla osób w kryzysie bezdomności z usługami opiekuńczymi Stowarzyszenia [...] w W.. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że złożył on wniosek o przyznanie lokalu z zasobów mieszkaniowych m.st. Warszawy na terenie dzielnicy [...] (str. 13 z 16). Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, przyjąć należy, że zainteresowany nie jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne jest Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.