I OW 41/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Lublin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Dubienka jako organ właściwy w sprawie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku – powołując się na art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej: "u.p.s.") oraz art. 25 K.c. – wskazano, że utożsamianie centrum życiowego L. G., która aktualnie tymczasowo przebywa u swojego syna w Lublinie, stanowi nadinterpretację ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w Dubience. Organ wnioskujący podał, że na podstawie dokumentacji będącej w posiadaniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, jak i wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 grudnia 2022 r. z L. G., ustalono, że w/w posiada stały adres zameldowania w miejscowości [...] w Gminie Dubienka, gdzie zamieszkiwała we wcześniejszym okresie swojego życia. Jak wskazuje pracownik socjalny w powyższym wywiadzie, w miesiącu wrześniu 2021 r., L. G. ciężko zachorowała i była leczona w warunkach szpitalnych. Z uwagi na fakt, że wymaga ona całodobowej pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu (prawie wcale nie widzi), po opuszczeniu szpitala zamieszkała u córki w [...]. Gdy córka zainteresowanej poważnie zachorowała, wówczas pomoc zaproponował jej syn, do którego L. G. przeprowadziła się i zamieszkała przy ul. [...] w Lublinie. Miała ona przebywać u syna tylko chwilowo, jednak jej pobyt przedłuża się z uwagi na zły stan zdrowia córki. Wskazano, że L. G. w swoim oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2022r. podaje, iż obecnie przebywa u syna, ale chciałaby uzyskać skierowanie do domu pomocy społecznej, ponieważ pozostaje w złych relacjach z synową, która nie chce się nią opiekować oraz nie chce, żeby u niej mieszkała. W związku z powyższym Prezydent Miasta Lublin uznał, że L. G. nie wyraża woli dalszego przebywania u syna w Lublinie. Podkreślono, że fakt przebywania przez nią w Lublinie w miejscu zamieszkania syna wynika tylko i wyłącznie z działań podejmowanych przez rodzinę strony, aby zapewnić jej tymczasową opiekę, której wymaga z uwagi na swój stan zdrowia. Tymczasowe schronienie na czas oczekiwania rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej w ocenie organu nie powinien przesądzać o jego właściwości w przedmiocie rozpatrzenia wniosku. W ocenie wnioskodawcy centrum życiowym zainteresowanej jest miasto [...], w którym ma swoje miejsce zamieszkania córka L. G., do którego sama zainteresowana chce powrócić. W odpowiedzi na w/w wniosek Wójt Gminy Dubienka wskazał, że aktualnym miejscem zamieszkania L. G. jest miasto Lublin, gdzie obecnie mieszka u syna. Podano, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż L. G. od września 2021 r. nie przebywa w miejscu zameldowania pod adresem zameldowania, tj. [...], gmina Dubienka. Stan zdrowia zainteresowanej, w tym prawie całkowita utrata widzenia, nie pozwalają jej na powrót pod w/w adres. Zaznaczono, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż wolą L. G. jest powrót do córki w [...] (ze względu na zaburzone relacje z synową). Podkreślono jednak, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby pobyt L. G. u syna (gdzie przebywa aktualnie) lub córki w [...] (zgodnie z jej wolą) miał charakter tymczasowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny. W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Lublin a Wójtem Gminy Dubienka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. G. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Z akt sprawy wynika, że L. G. ma 86 lat jest osobą niedowidzącą, porusza się w asyście osoby drugiej, cierpi na schorzenia serca, tarczycy, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę, wymaga całodobowej opieki. Posiada stały adres zameldowania w miejscowości [...], gmina Dubienka. W oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2022 r. L. G. wprost wskazuje, że ma dom w miejscowości [...], który obecnie stoi pusty. Podkreśla, że nie może w nim mieszkać sama, bo nie da sobie rady (k- 53 akt adm.). We wrześniu 2021 r. L. G. przebywała w szpitalu, a po wyjściu z niego zamieszkała u córki J. P. w [...]. Wolą L. G. było zatem zamieszkanie u córki. Jednak po kilku miesiącach córka zainteresowanej zachorowała, jest w trakcie chemioterapii, co uniemożliwia jej dalszą opiekę nad matką (oświadczenie z dnia 23 listopada 2022r., k-31 akt adm.). W tej sytuacji, pomoc zaoferował syn zainteresowanej – D. G. – u którego finalnie L. G. zamieszkała pod koniec listopada 2022 r. - w Lublinie. Udziela on jej pomocy w zakresie własnych możliwości. Zainteresowana podaje, że miała tam przebywać tylko chwilowo z powodu złych relacji z synową, nie wiązała z Lublinem pobytu na przyszłość, jednak pobyt ten przedłuża się ze względu na zły stan zdrowia jej córki. Należy podkreślić, że istotnym elementem "zamieszkania" jest wola strony co do stałego przebywania w danej miejscowości, tj. ześrodkowanie w niej swojej wszelkiej aktywności życiowej. Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy należy dojść do wniosku, że pobyt L. G. w Lublinie jest niejako wynikiem splotu okoliczności przez nią niezamierzonych. Jest ona osobą starszą, schorowaną, niesamodzielną i wymagającą opieki. Opuszczenie miejscowości [...], w gminie Dubienka zostało więc wymuszone okolicznościami od niej niezależnymi. W świetle tych okoliczności należy uznać, że to właśnie w Dubience strona zamieszkiwała, w rozumieniu art. 25 k.c., natomiast u syna w Lublinie znalazła jedynie tymczasowe schronienie na czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej. L. G. wyraźnie stwierdziła, że nie wiąże swojej przyszłości w miejscu zamieszkania syna z powodu konfliktu z synową. Zatem to Gminę Dubienka należy uznać za miejsce zamieszkania L. G. Na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie jej do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Dubienka (por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 98/22). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.