I OW 38/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy S. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. L. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 24 LUTEGO 2026 R. PREZYDENT MIASTA L. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY S. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU S. L., DALEJ: ZAINTERESOWANY, W PRZEDMIOCIE SKIEROWANIA GO DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany skierował do Prezydenta Miasta K. wniosek o umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Adresat wniosku przekazał go Wójtowi Gminy S. według ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego. Następnie Wójt przekazał wniosek Prezydentowi Miasta L., kierując się ostatnim miejscem zamieszkania zainteresowanego przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej. Wnioskodawca podniósł, że w sprawie niekwestionowany jest status zainteresowanego jako osoby bezdomnej, w związku z czym wniosek powinien być rozpatrzony z uwzględnieniem ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, którym w przypadku zainteresowanego są P., gmina S. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy S. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta L. jako organu właściwego w sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest realnego związku zainteresowanego z gminą S., gdyż po skierowaniu do domu pomocy społecznej w S. niezwłocznie go opuścił i nigdy nie pojawił się w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. W ocenie Wójta oznacza to, że zainteresowany nie przebywał na obszarze tej gminy z zamiarem stałego pobytu, a jego krótkotrwały pobyt w domu pomocy społecznej w tej gminie nie powoduje, że stała się ona jego miejscem zamieszkania. Zaznaczył, że w przypadku mieszkańca domu pomocy społecznej właściwa jest gmina, która skierowała go do tego domu, tj gmina, na której terenie znajdowało się miejsce zamieszkania lub pobytu w dniu kierowania do tej placówki. Podkreślił także, że zrzucanie odpowiedzialności za osoby bezdomne na gminy, na których terenie funkcjonują domy pomocy społecznej, prowadziłoby do ich nadmiernego obciążenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta L., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy S. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku z kolei osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a). W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną pomiędzy organami jest fakt, że zainteresowany jest osobą bezdomną. Powoduje to, że w sprawie wyłączone jest ustalenie właściwości miejscowej organu z uwzględnieniem miejsca zamieszkania zainteresowanego, tj. na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., gdyż w miejsce tego przepisu o charakterze ogólnym zastosowanie znajdzie przepis szczególny regulujący właściwość w przypadku osób bezdomnych, tj. art. 101 ust. 2 u.p.s. powodujący, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy S., jako organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Jednocześnie w sprawie zastosowania nie znajduje regulacja zawarta w art. 101 ust. 2a u.p.s., gdyż zakres zastosowania tego przepisu odnosi się do osób przebywających w placówce zapewniającej całodobową opiekę, a nie skierowanych do takich placówek. Odnotować w tym miejscu należy, że jak wskazał Wójt, zainteresowany pomimo posiadania skierowania do domu pomocy społecznej znajdującego się na terenie gminy S., opuścił tę placówkę. Oznacza to, że zainteresowany nie znajduje się na terenie tej placówki, co wyłącza zastosowanie przepisu szczególnego art. 101 ust. 2a u.p.s. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.