I OW 51/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Bliżyn o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Bliżyn a Burmistrzem Miasta i Gminy Piaseczno przez wskazanie organu właściwego w sprawie umieszczenia G. A. w domu pomocy społecznej oraz przyznanie mu zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 23 MARCA 2026 R. WÓJT GMINY BLIŻYN WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM MIASTA I GMINY PIASECZNO W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO W SPRAWIE UMIESZCZENIA G. A., DALEJ: ZAINTERESOWANY, W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ ORAZ PRZYZNANIE MU ZASIŁKU STAŁEGO WRAZ ZE SKŁADKĄ NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany w 1995 r. opuścił gminę B. celem podjęcia pracy i od tego czasu zamieszkuje w miejscowości P., zachowując meldunek na pobyt stały w gminie B. Zaznaczył, że zainteresowany uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i z tego tytułu pobiera zasiłek stały ze składką na ubezpieczenie zdrowotne wypłacane przez organ w P. i w tej miejscowości korzysta z usług służby zdrowia, co wskazuje na skoncentrowanie spraw życiowych przez zainteresowanego w gminie Piaseczno. Wnioskodawca ponadto wskazał, że z uwagi na stan zdrowia zainteresowany przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym R. w miejscowości M., gmina W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy Bliżyn, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta i Gminy Piaseczno. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe w sprawie umieszczenia zainteresowanego w domu pomocy społecznej oraz przyznanie mu zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że pojęcie osoby bezdomnej zastosowane w redakcji zacytowanego powyżej art. 101 ust. 2 u.p.s. nie ma znaczenia potocznego. Przywołana powyżej ustawa w art. 6 pkt 8 zawiera bowiem definicję osoby bezdomnej, zgodnie z którą pod tym pojęciem należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jednocześnie należy wskazać, że przez lokal w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725) rozumie się lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z uwagi na powyższe należy zauważyć, że zainteresowany wprawdzie nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, gdyż zgodnie z przywołaną powyżej definicją lokalu zakład opiekuńczo-leczniczy nie spełnia warunków pozwalających na uznanie go za lokal mieszkalny, ale w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek wskazujących na fakt, że zainteresowany nie może powrócić pod adres miejsca zameldowania na pobyt stały. Z uwagi na powyższe należy uznać, że zainteresowany nie spełnia przesłanek uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Tym samym organ właściwy w sprawie nie może zostać wskazany na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., co powoduje konieczność wyznaczenia tego organu z uwzględnieniem miejsca zamieszkania, zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. W tym miejscu należy zauważyć, że wprawdzie przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s., jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na trwałość pobytu w P., wybór lekarza pierwszego kontaktu i pobieranie świadczeń od organu w tej gminie, za miejsce zamieszkania należało uznać miejscowość Z. w gminie Piaseczno. W tak ustalonym stanie sprawy za organ właściwy na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. należało uznać Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.