I OW 36/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. J. w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego i zasiłku celowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 19 lutego 2025 r. Prezydent Miasta P. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. J. w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego i zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że T. J. od ponad 9 lat zamieszkuje na terenie miasta K. i podaje, że jest to jej centrum życiowe, przez co to organ tej gminy jest właściwy w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej, stosownie do art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups"). Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ups reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Istota sprawy sprowadza się do tego, czy T. J. jest osobą bezdomną, czy też posiada miejsce zamieszkania na terenie K. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy bezdomność osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości. Wynika to jednoznacznie z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego oraz dołączonej do niego diagnozy. Według powyższych dokumentów T. J. od 9 marca 2023 r. przebywa w przestrzeni publicznej na terenie K. i od tej pory jedynie krótkotrwale zamieszkiwała w hostelach bądź u znajomych, w żadnym jednak przypadku nie było to przebywanie z zamiarem stałego pobytu. Od 16 stycznia 2025 r. wymieniona interwencyjnie przebywała w schronisku dla bezdomnych kobiet i kobiet z dziećmi przy ul. O. w K., dokąd jednak nie ma możliwości powrotu. Nie może budzić wątpliwości, że przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem tego rodzaju pomieszczenie nie jest lokalem mieszkalnym i nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. Tym samym należy uznać, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu, a zatem bezzasadne jest rozważanie związku zainteresowanej z K. czy też deklarowanej woli pozostawania w tym mieście. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups i właściwość miejscową organu należy ustalić według miejsca ostatniego zameldowania T. J. na pobyt stały. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że ostatni adres zameldowania wymienionej na pobyt stały znajduje się na obszarze gminy P. i to organ tej gminy jest właściwy w sprawie. Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.