I OW 259/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Sopot o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Sopot a Burmistrzem Konstancina-Jeziorny w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. L. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Sopot jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 17 grudnia 2025 r. Prezydent Miasta Sopot (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Konstancina-Jeziorny w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. L. (dalej: "zainteresowana") do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca podniósł, że zainteresowana przebywa obecnie w D. w K. na zasadach komercyjnych i chce pozostać w tym miejscu. W ocenie wnioskodawcy zasada zgodnie z którą w opisanym przypadku właściwym do wydania decyzji jest organ gminy sprzed rozpoczęcia pobytu w placówce na zasadach komercyjnych ma zastosowanie tylko wówczas, gdy nie zostały zerwane więzi zainteresowanego z jego miejscem zamieszkania sprzed pobytu w DPS. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Konstancina-Jeziorny podniósł, że stanowisko wnioskodawcy nie jest prawidłowe a zastosowanie w sprawie znajduje zasada szczególna, zgodnie z którą w przypadku osoby przebywającej w domu pomocy społecznej na zasadach komercyjnych organem właściwym jest organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanego przed rozpoczęciem pobytu w tego rodzaju placówce. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Nie było w sprawie sporne, że zainteresowana przebywa w D. w K. na podstawie umowy cywilnej. Tym samym zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2a ups. Stanowisko wnioskodawcy nie jest prawidłowe, albowiem przepis powyższy nie przewiduje żadnych tego rodzaju warunków na które powołuje się wnioskodawca. Reguła opisana w ww. przepisie stanowi wyjątek od generalnej zasady zgodnie z którą organem właściwym jest organ miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej – i w opisanej w nim sytuacji znajduje zastosowanie przed regułą ogólną oraz bez uwzględnienia wymagań które z niego nie wynikają. Tym samym ustalenia wymaga jedynie miejsca zamieszkania zainteresowanej przed rozpoczęciem pobytu w wymienionej placówce. Z akt sprawy wynika, że zainteresowana jest właścicielką mieszkania w S., które od 17 lutego 2024 r. jest wynajmowane – w celu opłacania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. Adres powyższego lokalu jest tożsamy ze wskazywanym przez zainteresowaną w pismach dotyczących umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Brak zatem podstaw aby kwestionować fakt jej zamieszkiwania w S. przed rozpoczęciem pobytu w domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej. W takim stanie sprawy na podstawie art. 101 ust. 2a ups organem właściwym do rozpoznania złożonego wniosku jest Prezydent Miasta Sopot i dlatego na podstawie art. 101 ust. 2a ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.