I OW 254/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Matek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta S. a Burmistrzem Gminy I. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.Ś. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Burmistrza Gminy I. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 9 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta S. (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Gminy I. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.Ś. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwość miejscowa Burmistrza Gminy I. wynika wynika z faktu, iż osoba ubiegająca się o świadczenie zamieszkuje na terenie wskazanej gminy. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy I. wskazał, że z uwagi na brak woli dalszego zamieszkiwania na terenie tej gminy nie można przyjąć aby miejsce zamieszkania zainteresowanego znajdowało się na jej obszarze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do jego ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Ponieważ przepisy ups nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Z akt sprawy wynika, że A.Ś. zamieszkuje obecnie w domu po zmarłych rodzicach w K. gmina I. W świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia aby wskazany dom nie służył do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych – a zatem aby nie mógł zostać uznany za lokal mieszkalny o jakim mowa w art. 6 pkt 8 ups. Fakt, że dom ten posiada nieuregulowany stan prawny nie pozbawia go tej podstawowej funkcji polegającej na dostarczaniu miejsca zamieszkania, skoro zaś zainteresowany ma możliwość zamieszkiwania w nim, to w takich realiach sprawy nie może zostać uznany za osobę bezdomną. Skoro zatem A.Ś. zamieszkuje we wskazanym domu, to należy przyjąć że tam właśnie znajduje się obecnie centrum jego aktywności życiowej – nawet jeżeli sam zainteresowany wyraża niepewność co do swoich dalszych zamiarów, to obecnie niewątpliwie nie jest ani osobą bezdomną ani nie posiada innego centrum aktywności życiowej. Wobec powyższego, w sprawie nie zachodzą również żadne okoliczności o których mowa w art. 101 ust. 2-3 oraz 6 ups, które uzasadniałyby ustalenie właściwości miejscowej organu na innej podstawie niż miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W opisanej sytuacji zgodnie z art. 101 ust. 1 ups organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Gminy I. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.