I OW 25/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu wrocławskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem wrocławskim a miastem Tarnów w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej P. W. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać miasto Tarnów jako właściwe w sprawie.

PISMEM Z 3 LUTEGO 2026 R. ZASTĘPCA DYREKTORA POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE WE WROCŁAWIU, DZIAŁAJĄCY W IMIENIU POWIATU WROCŁAWSKIEGO (DALEJ: WNIOSKODAWCA), WNIÓSŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO O WSKAZANIE JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WŁAŚCIWEJ W SPRAWIE PONOSZENIA WYDATKÓW NA OPIEKĘ I WYCHOWANIE MAŁOLETNIEJ P. W. (DALEJ: ZAINTERESOWANA) UMIESZCZONEJ W RODZINNE ZASTĘPCZEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściwe w sprawie jest miasto Tarnów z uwagi na zamieszkiwanie na jego terenie ojca zainteresowanej. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Centrum Usług Wspólnych w Tarnowie – działający w imieniu miasta Tarnów – podniósł, że właściwym do rozpoznania sprawy o ponoszenie kosztów umieszczenia zainteresowanej w rodzinie zastępczej jest powiat wrocławski, wobec braku związku zainteresowanej oraz jej matki z miastem Tarnów. Do śmierci matki, jak i po niej, miejscem zamieszkania zainteresowanej był K., gdzie w dalszym ciągu przebywa u faktycznego opiekuna i byłego partnera matki pełniącego funkcję rodziny zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025, poz. 1691). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba podmioty uważają się za niewłaściwe w sprawie. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: u.p.z.), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Stosownie do art. 191 ust. 16 u.p.z. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 u.p.z. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dzieci przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 6 maja 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Oleśnicy, sygn. akt III Nsm 220/25, którym udzielono zabezpieczenia, w ten sposób, że umieszczono małoletnią w pieczy zastępczej. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. dalej: "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). Z akt sprawy wynika, że przed umieszczeniem zainteresowanej w pieczy zastępczej, tj. przed 6 maja 2025 r. jej matka zmarła (w marcu 2025 r.), a tym samym zainteresowana pozostawała jedynie pod władzą rodzicielską ojca. Z akt sprawy wynika, że ojciec zainteresowanej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej zamieszkiwał w Tarnowie. Nie budzi zatem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że miejsce zamieszkania zainteresowanej i jei ojca na datę istotną w sprawie znajdowało się w Tarnowie. Powyższego nie zmienia brak bezpośredniego związku zainteresowanej z tym miastem. W tej sytuacji na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.