I OW 15/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem G. a powiatem k. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia kosztów pobytu dziecka M. P. w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat k. jako właściwy w sprawie.

PISMEM Z 20 STYCZNIA 2026 R. MIASTO G. ZASTĘPOWANE PRZEZ PROFESJONALNEGO PEŁNOMOCNIKA (DALEJ: WNIOSKODAWCA), WNIOSŁO DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO O WSKAZANIE JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WŁAŚCIWEJ W SPRAWIE PONOSZENIA KOSZTÓW POBYTU DZIECKA M. P. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) W RODZINIE ZASTĘPCZEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściwy w sprawie jest powiat k., bowiem miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska. Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z 6 sierpnia 2021 r. wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim powierzono ojcu, natomiast matce ograniczono władzę rodzicielską nad małoletnim do współdecydowania o jego istotnych sprawach związanych z leczeniem oraz wyjazdami poza granice RP na okres powyżej 14 dni, tym samym miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miejsce zamieszkania ojca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek miasta G., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy miastem G. a powiatem k.. Obydwa podmioty uznają się bowiem za niewłaściwe do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanego w rodzinie zastępczej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49), dalej: ustawa o wspieraniu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Jednocześnie w sytuacji, gdy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, to w myśl art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z uwagi na fakt, że przepisy ustawy o wspieraniu nie określają sposobu, w jaki należy rozumieć pojęcie "miejsce zamieszkania", zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażenie to należy rozumieć w sposób wskazany w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), dalej: k.c. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W sposób odrębny należy jednakże określać miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską. W takim bowiem przypadku w myśl art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W sytuacji zaś, gdy władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, stosownie do postanowień art. 26 § 2 k.c. miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli natomiast dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, rodzice zainteresowanego byli rozwiedzeni, przy czym matce ograniczono prawa rodzicielskie, a miejsce zamieszkania określono przy ojcu. Miejsce zamieszkania zainteresowanego przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej nie może być zatem określone według miejsca zamieszkania matki z uwagi na ograniczenie jej praw rodzicielskich (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2022 r., sygn. akt I OW 67/22). W sytuacji takiej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego miejsce zamieszkania zainteresowanego należy ustalić w oparciu o miejsce zamieszkania ojca, pod którego władzą rodzicielską małoletni pozostał. Z akt sprawy wynika, że miejscem zamieszkania ojca jest miejscowość K., a tym samym właściwy do rozpoznania sprawy jest powiat k.. Wobec powyższego, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że miejsca zamieszkania zainteresowanego na datę istotną w sprawie znajdowało się w K.. Powyższego nie zmienia brak bezpośredniego związku zainteresowanego z tą miejscowością. W tej sytuacji na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.