I OW 235/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Żory o rozstrzygnięcie sporu o kompetencyjnego pomiędzy Miastem Żory a Powiatem Średzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. postanawia: wskazać Miasto Żory jako właściwe w sprawie.

Prezydent Miasta Żory złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Starostą Powiatu Średzkiego w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej, Wydział III Rodzinny i Nieletnich, z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III Nsm 573/16, ograniczono A. B. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. B., ur. w dniu 12 maja 2005 r., poprzez umieszczenie małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej – dziadków macierzystych, zamieszkałych w Żorach. Następnie, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Żory, podjął czynności w celu zawarcia z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Środzie Śląskiej porozumienia, o którym mowa w art. 191 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697, ze zm.), w celu uregulowania kwestii ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie w/w dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Według Prezydenta Miasta Żory, to Starosta Powiatu Średzkiego jest właściwy do ponoszenia przedmiotowych wydatków, z uwagi na treść art. 191 ust. 1 powołanej ustawy. Organ wnioskujący wskazał, że przywołana ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", jednakże wskazał, że zgodnie z art. 26 § 2 K.c. - jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsca zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Z przytoczonego przepisu wynika, że miejscem zamieszkania małoletniego dziecka jest zawsze miejsce zamieszkania rodzica, rodziców, bądź opiekuna. Prezydent Miasta Żory wskazał, że małoletni jest zameldowany w Środzie Śląskiej na pobyt stały, tak samo jak jego biologiczna matka – A. B. Wskazano, że z kolei, Starosta Powiatu Średzkiego podnosi, iż Prezydent Miasta Żory winien ponosić przedmiotową opłatę, jako organ właściwy ze względu na miejsce zameldowania na pobyt czasowy małoletniego K. B., oraz fakt, iż uczęszcza on do Szkoły Podstawowej nr [...] [...] w Żorach. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Starosta Powiatu Średzkiego wskazał, że z zebranej dokumentacji jednoznacznie wynika, iż małoletni K. B. przed umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywał na terenie Żor u swoich dziadków – K. i B. B. Podano, że z informacji uzyskanych ze Szkoły Podstawowej nr [...] [...], Żory wynika iż, K. B. był uczniem od dnia 1 września 2011r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. a następnie od dnia 1 września 2015 r. do nadal (otrzymał promocję do klasy VII). Wskazano, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt. III Nsm 573/16 z dnia 25 stycznia 2017r. K. i B. B. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla K. B. Postanowienie stało się prawomocne i wykonalne w dniu 17 lutego 2017 r., a więc w momencie kiedy K. przebywał na terenie Żor. W związku z tym – w ocenie Starosty – powiatem właściwym do pokrycia kosztów utrzymania dziecka za pobyt w rodzinie zastępczej jest Miasto Żory. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Przez spór w znaczeniu przewidzianym w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z organów uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Żory a Starostą Powiatu Średzkiego w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Wskazać należy, że właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 w/w ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w rodzinie zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Wskazać należy, że umieszczenie w rodzinie zastępczej następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia o tym umieszczeniu i samo w sobie pojęcie nie budzi wątpliwości. Bardziej kłopotliwe jest ustalenie miejsca zamieszkania. Pojęcie to wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W myśl art. 26 § 2 K.c., jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Należy podkreślić, że na gruncie powołanego przepisu nie ma znaczenia fakt, że dziecko fizycznie nigdy w tym miejscu nie przebywało. Należy zatem odróżnić faktyczne miejsce pobytu dziecka od miejsca jego zamieszkania w sensie prawnym. W niniejszej sprawie – jak wynika z jej akt – małoletni K. B. postanowieniem Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 25 stycznia 2017 r. (prawomocne od dnia 17 lutego 2017 r.), został umieszczony w rodzinie pieczy zastępczej u dziadków macierzystych. Przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej, małoletni pozostawał pod władzą rodzicielską swojej biologicznej matki, zatem miejsce jego zamieszkania można ustalić w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 K.c. Jak natomiast wynika z akt, miejscem zameldowania matki (na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące: od dnia 14 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2018r.) są Żory, [...]. Jeśli zatem Żory są miejscem zamieszkania matki, to tym samym w związku z domicilium necessarium są też one miejscem zamieszkania dziecka. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniego K. B. przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego matki zamieszkałej w Żorach. Skoro zaś miejscem zamieszkania małoletniego K. B. przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego matki, to zobowiązane do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K. B. umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Miasto Żory. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.